III SA/Wa 584/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Jerzy Płusa, Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. , nr [...], 2) określa, że decyzje których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 86,08 zł (słownie: osiemdziesiąt sześć złotych, osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wnioskiem z dnia 12 października 2005 r. skarżący K. G., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o umorzenie zaległych należności za okres od 01 stycznia 2005r do 15 sierpnia 2005r. W uzasadnieniu podniósł, że brak dochodów z prowadzonej działalności i ciągle pogarszająca się sytuacja finansowa, spowodowała konieczność opłacania składek przy pomocy rodziny a potem zawieszenia działalności. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej powoływanej jako u.o.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono przesłanek stanowiących warunek sine qua non umorzenia zadłużenia, albowiem nie została stwierdzona całkowita nieściągalność. Ponadto wnioskodawca nie wykazał w szczególności, iż uregulowanie zaległych należności wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb jego oraz jego rodziny, ponieważ uregulowanie należności w ramach układu ratalnego w okresie 60-ciu miesięcy nie powinno stanowić dla wnioskodawcy niemożliwego do udźwignięcia obciążenia finansowego. Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy wcześniejszą decyzję tj. odmówić umorzenia zadłużenia ciążącego na Skarżącym z tytułu nieopłaconych składek oraz należnych odsetek. W uzasadnieniu podniesiono, że nie zaszły żadne nowe nie znane wcześniej okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległych należności, a wnioskodawca nie wykazał w pełni swojego ważnego interesu w tym, aby dokonać umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. Skarga K. G. na powyższą decyzję wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 17 lutego 2006r. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że decyzja ma charakter antyobywatelski, a dotychczasowe działania Zakładu w stosunku do niego prowadzą do finansowej ruiny. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie stosownych kosztów, podtrzymując wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innego powodu niż podniesiony przez Skarżącego. Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji lub innych aktów wymienionych w art. 3§2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm., dalej p.p.s.a.) polega na ocenie tych aktów pod względem ich zgodności z prawem. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Przepis art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, pozwala na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutu, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności. Stwierdzenie nieważności jest związane z kwalifikowanym naruszeniem prawa, na tyle poważnym, iż eliminacja z obrotu decyzji dotkniętej wadą tego typu, następuje ze skutkiem ex tunc, tj. od dnia jej wydania. Naruszenie prawa wiąże się z samą decyzją, a nie z wadami postępowania administracyjnego, które są eliminowane w drodze instytucji wznowienia postępowania administracyjnego. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 99 poz. 1071 - j.t.) - dalej przywoływana jako Kpa, jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z wadą w postaci naruszenia właściwości, ujętą przez ustawodawcę na pierwszym miejscu w katalogu wad kwalifikowanych, mieszczących się w art. 156 § 1 Kpa. Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane z urzędu do przestrzegania przepisów dotyczących ich właściwości - art. 19 Kpa. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.o.s.u.s. organem uprawnionym do rozstrzygania indywidualnych spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu, który jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dlatego - zdaniem Sądu - doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów regulujących kompetencje organów i decyzję organu I-ej instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego stwierdzając jej nieważność. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, organ rozpatrujący sprawę w II instancji powinien uchylić wydaną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, a sprawę przekazać właściwemu organowi ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 1995r., SA/Ł 2330-2331/94 - nie publ.) Prezes ZUS, badając sprawę raz jeszcze na podstawie złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinien usunąć zaistniałe nieprawidłowości. Ponieważ utrzymał w mocy bez zmian decyzję naruszającą prawo - wydał decyzję również rażąco naruszającą prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 1986r., II SA 1829/85 - ONSA 1986, Nr 2, poz. 43). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. oraz decyzji ją poprzedzającej. Natomiast brak możliwości wykonania unieważnionych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.