III SA/Wa 585/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym 1. W skardze Skarżący W. W. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (z sugestią iż może to być adwokat K. S., która "zna i prowadzi sprawy" Skarżącego). Wniosek ten umotywował złą sytuacją finansową, materialną, gospodarczą i zdrowotną swoją i swojej rodziny. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z 17 kwietnia 2009 r. Skarżący złożył formularz PPF, w którym podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Źródłem utrzymania rodziny jest renta-emerytura wypłacana wnioskodawcy w wysokości około 500 zł, emerytura wypłacana żonie w wysokości około 490 zł oraz renta socjalna przyznana pełnoletniemu synowi w wysokości 420 zł. Skarżący ujawnił również, że posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 30 m², oraz ugorującej nieruchomości rolnej o powierzchni 0,96 ha. Dodał, że uzyskiwane dochody w całości przeznacza na zakup żywności, leków, odzieży oraz opłacenie mediów i innych. Skarżący powołał się także na fakt długotrwałej choroby i operacji [...], wskutek których gospodarstwo rolne ugoruje i nie przynosi dochodów, zaś Skarżący nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia. Do formularza załączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego, kopie decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. 3. Postanowieniem z dnia 13 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym tzn. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. 4. Skarżący niezgadzając się z tym postanowieniem wniósł do Sądu sprzeciw. 5. Pismem z 10 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącego do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących sytuację materialną Skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przedłożył kserokopię odcinków emerytury na kwotę 632,75 zł oraz renty socjalnej syna M.W. na kwotę 504,04 zł. Skarżący przedłożył także kserokopię paragonu za leki na kwotę 82,55 zł oraz kserokopię dowodu zapłaty za energię elektryczną dokonaną w czerwcu 2009 r. na kwoty 185, zł oraz 48,58 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: 6. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246§ 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). 6. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. 7. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z niej zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego wynoszącą 100 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). 8. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). 9. Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania Sądu w sposób właściwy. Przesłał jedynie kserokopie odcinków emerytury/renty (swojej i syna) oraz paragon za leki na kwotę 82,55 zł a także opłacony rachunek za energię Ponadto udokumentowanymi okolicznościami są: stan zdrowia oraz fakt wydania w stosunku do Skarżącego decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, jak również wysokość tego zobowiązania. Skarżący nie przedłożył natomiast, ani na wezwanie referendarza sądowego ani też na wezwanie Sądu, zeznań podatkowych, a nadto w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego w tym zakresie nie wykonał wezwania. Nie wskazał (np. poprzez wyliczenie kosztów), a nadto nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. Jedynie we wniesionym sprzeciwie wskazał, iż "bardzo mało pieniędzy" pozostaje mu na zakup żywności, leków i poniesienie opłat. Natomiast nie jest w stanie udokumentować poniesionych opłat gdyż - jak wskazał nie posiada rachunków. Wskazać przy tym należy, że nawet jeżeli Skarżący nie posiadał żadnych dokumentów obrazujących jego wydatki to mógł przynajmniej wskazać/wyliczyć jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi, tym bardziej, że z wezwania Sądu nie wynikało, że wyliczenie taki musi koniecznie być poparte np. paragonami, fakturami itp. 10. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do całości wezwania z 10 lipca 2009 r., należy stwierdzić, iż niemożliwa jest rzetelna analiza jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji