III SA/Wa 59/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Skarżąca - A. J. w dniu [...] marca 2005r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (15.141,46 zł) powołując się na bardzo trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową. Wskazywała, że jest rozwiedziona, samotnie wychowuje dwoje dzieci, z których jedno ma poważne problemy zdrowotne. Podnosiła, iż zatrudniona jest w szkole i by zachować pracę musiała uzupełnić wykształcenie. Za naukę w prywatnej uczelni płaciła wysokie czesne. Wyjaśniała, że prowadzi także działalność usługową na własny rachunek (nauka [...] i języka [...]) i że to z tytułu działalności gospodarczej powstały zaległości. ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że wnioskodawczyni otrzymuje miesięcznie: wynagrodzenie w wysokości 1160 zł, dochody z działalności gospodarczej w wysokości 300 zł, alimenty na dziecko - 300zł. Nie posiada żadnych ruchomości, ani nieruchomości, które mogłyby być przedmiotem zastawu. Spłaca kredyt bankowy w ratach po 160 zł miesięcznie. W dniu [...] sierpnia 2005r. wydana została decyzja odmawiająca umorzenia wnioskowanych kwot należności z tytułu składek. Oceniając zebrane w trakcie postępowania materiały organ ubezpieczeniowy uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki do umorzenia należności, bowiem nie zachodzi stan trwałej nieściągalności. W uzasadnieniu decyzji ZUS powołał się także na fakt udzielenia wnioskodawczyni ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia na raty i wskazał, że nie spłaciła zaległości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym od decyzji do Prezesa ZUS, Strona podniosła błędne ustalenia orzeczenia dotyczące braku spełniania przez nią przesłanek do umorzenia. Zarzuciła, że ZUS nie poinformował jej należycie o wymogach formalnych wniosku i przepisach ustawy. W orzeczeniu z dnia [...] października 2005r. Prezes ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy uznając, że zobowiązana nie spełnia przesłanek do umorzenia. Stwierdził, że nie zachodzi przypadek nieściągalności, bowiem Wnioskodawczyni posiada trzy źródła dochodów, nie wykazała także, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ani że zapłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny. Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS i umorzenie należności objętych zaskarżoną decyzją. Powołała się na treść przepisów dotyczących umorzenia i zarzuciła Prezesowi ZUS błędną ocenę zebranych materiałów i bezpodstawne uznanie, iż nie spełnia przesłanek art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej w tekście "u.s.u.s." Wskazywała, na swoją sytuację finansową oraz na podejmowane wysiłki w celu zapewnienia utrzymania dzieciom. Podnosiła, że podjęte studia, nie były jej fanaberią, lecz koniecznością dla utrzymania pracy oraz że w związku z nieodprowadzeniem składki na ZUS zapłaciła wyższy podatek dochodowy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi uzasadniając swoje stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W związku z żądaniem skargi uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS i umorzenia należności objętych tą decyzją na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd administracyjny dokonuje jedynie kontroli legalności zaskarżonych orzeczeń bądź innych czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " Ppsa"). Do kompetencji sądów administracyjnych nie należy natomiast merytoryczne załatwienie sprawy administracyjnej, dlatego zawarte w skardze żądanie umorzenia zaległych należności z tytułu składek uwzględnione być nie mogło. Sąd rozstrzygając skargę nie jest związany podniesionymi przez Stronę skarżącą zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie mieścić się jednak musi w granicach danej sprawy oraz uwzględniać zakaz reformationis in peius. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Określona art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle, bowiem ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: całkowita nieściągalność zaległości oraz zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny skutki opłacenia należności), prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Decyzja negatywna wydana na podstawie art. 28 u.s.u.s. nie narusza bowiem prawa zarówno wtedy, gdy przypadki całkowitej nieściągalności zaległości oraz zbyt ciężkiego dla zobowiązanego i jego rodziny skutku opłacenia należności wystąpiły, jak i wtedy, gdy nie występują. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. art. 7, 10, 77, 80 i 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełniania przez skarżącą przesłanek umorzenia są dowolne. Zakład ustalając wysokość miesięcznych wpływów strony na kwotę: 1.160,00 - wynagrodzenie, 300,00 zł -alimenty, ok. 300,00 zł - działalność gospodarcza oraz mając informację o kosztach utrzymania 3-osobowej rodziny i wysokości zadłużenia zobowiązanej z tytułu czynszu i w SKOK, wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logiki stwierdza, bowiem iż spłata 15.141,46 zł zaległości z tytułu składek nie stanowi zbyt ciężkiego dla zobowiązanej i jej rodziny skutku oraz że nie spełnia ona żadnych przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu ten błąd w ocenie zebranego materiału mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu, z tego względu zaskarżoną decyzję stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić. Kontrolowana decyzja wydana została także z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu tj. art. 10 i 81 K.p.a. Strona nie została, bowiem zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 134 § 1, 145§ 1 pkt 1 lit. c) i 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.