III SA/Wa 592/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nakazów płatniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] października 2003 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] lipca 2003r. zatytułowanym "odwołanie na pismo wójta gminy Z.", skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa, R. K. wniósł "o ustalenie winnych w związku z nakazami płatniczymi podatku gruntowego w latach 1987-1992". Podniósł, że w 1976r. przeprowadzono scalanie gruntów, w wyniku którego powierzchnia jego gruntów uległa zmniejszeniu. Wskazał na środki, jakie podjął w celu wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. Sugerował, że część gruntów stanowiąca jego własność przeszła we władanie K. K., który posiada [...] ha ziemi, a podatek gruntowy płaci od [...] ha. W dniu [...] sierpnia 2003r. pismo to zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. celem załatwienia według właściwości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] października 2003r. Nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - nakazów płatniczych łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 1987 - 1992. Stwierdziło, iż rozstrzygnięcie takie zapadło na skutek wniesienia przez podatnika żądania stwierdzenia nieważności tychże decyzji po upływie terminu, o którym mowa w art. 249 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), tj. po upływie roku od ich doręczenia. Wyjaśniło, iż przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie mocą art. 24 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed nowelą z dnia 12 września 2002r. (Dz. U. Nr 169, poz. 1387), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003r.. W odwołaniu R. K. opisał czynności, które podejmował w celu ustalenia, jak doszło do pomniejszenia powierzchni jego nieruchomości. Uznał, że wszystkie okoliczności tej sprawy nie zostały wyjaśnione, a w szczególności nie zostały zbadane dokumenty źródłowe, dlatego jego odwołanie jest uzasadnione. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2003r.. Powtórzyło argumenty zawarte w tej ostatniej decyzji. W skardze R. K. wniósł o ustalenie winnych w związku z nakazami płatniczymi podatku gruntowego w latach 1987-1992. Uzasadnienie skargi odpowiada swą treścią pismom rozpatrywanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, tj. pisma z dnia [...] lipca 2003r. i odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podnoszone. Zważywszy na oczekiwania skarżącego, iż Sąd rozstrzygnie sprawę merytorycznie wyjaśnienia wymaga, że stosownie do postanowień art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy, aczkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice rozpoznania sprawy przez sąd wyznacza treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego dotycząca odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - nakazów płatniczych łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 1987 - 1992. Mając zatem na uwadze treść art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocenie Sądu podlega wyłącznie ta decyzja. Dlatego wszelkie zarzuty skargi odnośnie nieprawidłowości w procesie scalania gruntów i w wydanych nakazach płatniczych nie mogą być poddane rozważaniom w niniejszym postępowaniu sądowym. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji zauważenia wymaga, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze z niezrozumiałych względów w swojej decyzji z dnia [...] października 2003r. przyjęło, jakoby R.K. wnosił o stwierdzenie nieważności nakazów płatniczych za lata 1987 - 1992. Nie sposób doszukać się takiego wniosku w piśmie skarżącego z dnia [...] lipca 2003r., w którego petitum żądał "ustalenia winnych w związku z nakazami płatniczymi podatku gruntowego w latach 1987-1992", zaś w treści wskazywał na nieprawidłowości popełnione w procesie scalania gruntów oraz na zaniżoną kwotę podatku rolnego uiszczanego przez K. K. Pośrednio można było domyślić się, iż chodzi mu o to, że uiszczał podatek od tej części nieruchomości, której został pozbawiony. Jednakże w piśmie tym w sposób jasny i precyzyjny nie było sformułowane żadne żądanie. Zatem potraktowanie przez Kolegium pisma R.K. jako żądania stwierdzenia nieważności nakazów płatniczych było dowolne i niezgodne z przepisami proceduralnymi. Przede wszystkim należy przypomnieć, że w razie wszczęcia postępowania na wniosek obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem, a w razie jego niejasności sprecyzowanie żądania należy do strony, nie do sfery ocennej organu. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek - obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony. W sprawie niniejszej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w oderwaniu od treści pisma przyjęło, iż R. K. wnioskował o stwierdzenie nieważności nakazów płatniczych. Tymczasem wobec wielu wątków tego pisma nie zakończonych w zasadzie żadną konkluzją, którą można by uznać za wnioskowane żądanie, należało wezwać autora pisma do sprecyzowania żądania. Kolegium nie podjęło jednak żadnych działań, które umożliwiłyby jednoznaczne ustalenie treści żądania strony, a w związku z tym przyjęty tryb załatwienia sprawy nie był prawidłowy i wydane decyzje nie mogą być uznane za zgodne z prawem. Na marginesie można tylko dodać, że wybrany przez Kolegium tryb postępowania był wielce niekorzystny dla skarżącego, ponieważ już w momencie jego zastosowania wiadomym był wynik postępowania, prowadzący do pominięcia rozważenia problemu. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 121, art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Nie wyjaśniając treści żądania strony wydano decyzje bez podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego, przez co podważono zaufanie do organów podatkowych. Przede wszystkim jednak decyzje te zostały wydane z naruszeniem art. 123 i art. 200 tej ustawy. Z akt sprawy wynika, iż w żadnym stadium postępowania skarżący nie brał udziału w prowadzonym postępowaniu, nie został powiadomiony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Już tylko z tego ostatniego względu kwalifikują się one do uchylenia. W uchwale z dnia 24 listopada 2003r. FPK 5/03 (ONSA 2004/2/46) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż do istotnych wad postępowania należy zaliczyć niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 200 Ordynacji podatkowej, co narusza podstawową zasadę procedury podatkowej, tj. zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym studium postępowania. Obowiązek wynikający z ww. art. 200 ciąży także na Kolegium Samorządowym, Kolegium Odwoławczym, ponieważ przepis ten odnosi się także do organu odwoławczego. Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno usunąć wszelkie stwierdzone przez Sąd uchybienia, a przede wszystkim wezwać skarżącego do sprecyzowania żądania i odpowiednio do tak ustalonego żądania poprowadzić postępowanie zgodnie z prawidłami procedury, w szczególności przy zapewnieniu stronie czynnego udziału w tym postępowaniu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), postanowiono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.