III SA/Wa 605/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2010 Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn postanawia: przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący J. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. Oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, na dowód czego przedstawił stosowne zaświadczenie. Zamieszkuje wraz z matką, w związku z czym nie ponosi żadnych wydatków. Nie posiada również wyciągów z rachunków bankowych. Jedynym majątkiem Skarżącego jest mieszkanie na [...]. Jego zdaniem sporny podatek został niesłusznie naliczony. Obok wspomnianego zaświadczenia Skarżący przedłożył także informację o dochodach w 2010 r., zeznania podatkowe za lata 2009-2010. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż w sprawie brak było pełnych informacji koniecznych do stwierdzenia, że Skarżący spełnił przesłankę o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." W dniu 17 maja 2011 r. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw od Postanowienia Referendarza Sądowego, w którym wyjaśnił, że mieszka z matką, która pokrywa jego koszty utrzymania. Utrzymuje się ona z emerytury w wysokości 860,63 zł i wynagrodzenia za pracę z tytułu umowy zlecenia w wysokości 882,89 zł. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że mieszkania na [...], którego jest właścicielem, nie wynajmuje i nie czerpie z niego żadnych korzyści. Mieszkanie to zajmuje jego małoletnia córka wraz z matką, w zamian za co Skarżący jest zwolniony z obowiązku alimentacyjnego. Koszty utrzymania mieszkania ponosi również matka dziecka Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do meritum sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie Skarżącej. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie zaistniały podstawy dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W ocenie Sądu, złożone przez Skarżącego oświadczenia oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają, że Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W szczególności Skarżący jest osobą bezrobotną. Mieszka on razem z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności przemawiają za przyznaniem Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, iż na obecnym etapie postępowania wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 złotych. Z oświadczeń Skarżącego wynika natomiast, że uiszczenie wpisu w tej wysokości przekracza jego możliwości finansowe. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisu art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.