III SA/Wa 614/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 16.560 zł, skarżąca – S. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że na skutek decyzji wymiarowej w podatku VAT za I kwartał 2011 r. – które w ocenie skarżącej nie odpowiadają prawu – spółka utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie spółka osiąga znikome przychody, które nie są wystarczające na pokrycie podstawowych kosztów jej prowadzenia. Dodatkowo, skarżąca utraciła możliwość dysponowania środkami na rachunkach bankowych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Spółki. Dokonano zajęcia rachunków bankowych spółki. Z oświadczeń skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. W toku postępowania spółka nadesłała wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje VAT-7, bilans i rachunek zysków i strat za 2014 r, 2015 r. oraz za okres od 1 stycznia do 30 września 2016 r., zeznania podatkowe za 2014 r. i 2015 r., zestawienie środków trwałych. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą pomimo, że aktualnie obroty spółki zmalały. Stwierdził, iż kwota wpisu od skargi w niniejszej sprawie nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe, zwłaszcza, że wspólnikiem skarżącej jest spółka z o.o. Ponadto referendarz sądowy zauważył, iż spółka mimo trudności finansowych, na jakie się powołuje, była w stanie zgromadzić środki na wynagrodzenie dwóch profesjonalnych pełnomocników. Pismem z 27 kwietnia 2017 r. skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazała, iż przedstawione dokumenty, okoliczności faktyczne w tym utrata możliwości dysponowania środkami na rachunkach bankowych wskazują, iż Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztu sądowego jakim jest wpis od skargi w wysokości 16.560 zł. W ocenie skarżącej decyzja wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w dniu [...] stycznia 2017 r. określająca Spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r., de facto uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Wbrew twierdzeniom referendarza sądowego skarżąca nie zamierzała zawieszać prowadzonej działalności - tylko jak wskazała we wniosku Spółka utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Podniosła, iż z załączonych do wniosku deklaracji VAT, wynika m.in., że Spółka zaprzestała podstawowej działalności jaką było m.in. pośrednictwo w obrocie nieruchomościami - dlatego też nie dokonano wpisu o zawieszeniu działalności. Nie zgodziła się z referendarzem sądowym w zakresie możliwości dofinansowania skarżącej przez wspólników. Według skarżącej fakt, że wspólnikiem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością powoduje, że jest to niemożliwe do spełnienia. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest oddzielnym bytem prawnym, który nie może dowolnie zasilać gotówką spółki, w których posiada udziały. Skarżącej nie jest wiadome czy spółka ta ma w ogóle środki na takie dofinansowanie ani czy uzyskałaby zgodę własnych udziałowców na takie działania. W odniesieniu do kwestii zgromadzenia środków na wynagrodzenie pełnomocników skarżąca stwierdziła, iż jest to tylko domniemanie referendarza sądowego, który nie posiada wiedzy jak wygląda kwestia wynagrodzenia pełnomocników oraz na jakich zasadach świadczą pomoc prawną dla skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 16.560 zł. Sąd zauważa, iż kapitał zakładowy skarżącej wynosi 1.590.000 zł. Jak wynika z dokumentów finansowych – skarżąca nadal dysponuje majątkiem trwałym o wartości ponad 1 mln zł (zob. tabela środków trwałych i bilans dot. 2016 r.). W 2015r. jej przychody wyniosły 5.606.228.67 zł, zaś koszty ich uzyskania 5.558.594,08 zł. W efekcie osiągnęła ona dochód w wysokości 47.634,59 zł. Na dzień 30 września 2016 r. przychody netto spółki wyniosły 1.344.355,43 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że za II kwartał 2016 r. spółka zadeklarowała dostawę towarów o łącznej wartości 554.350 zł, za III kwartał – 1.418.438 zł, za IV kwartał – 64.897 zł. Tym samym należy zgodzić się z oceną referendarza, iż dane te przeczą twierdzeniom skarżącej o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, czy braku jakichkolwiek środków finansowych. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy, będącemu osobą prawną, wsparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). W ocenie Sądu przedłożone dokumenty świadczą, iż spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Pomimo, że aktualnie obroty spółki zmalały, nie zmienia to faktu, że skarżąca pozostaje w dalszym ciągu w obrocie gospodarczym. Na obecnym etapie postępowania należnym w sprawie kosztem sądowym jest wpis od skargi. Porównując tę kwotę z wysokością przychodów uzyskiwanych przez spółkę należy zgodzić się z referendarzem sadowym, że kwota ta nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Jak wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.: postanowienie NSA z 29 marca 2011 r, sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu również takiej okoliczności Skarżąca nie wykazała. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14). Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących, iż podjęła próbę zdobycia funduszy na pokrycie wydatków przez zażądanie dopłat od wspólników w trybie art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.