III SA/Wa 621/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik 2008 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący A.D. reprezentowany przez r. pr. T. M. , wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego podniósł, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze względu na brak środków. Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że Skarżący nie posiada nieruchomości. Skarżący od zaprzestania pełnienia funkcji w Spółce [...] sp. z o.o. jest bezrobotny. Nie posiada też żadnego majątku z wyjątkiem odzieży. Skarżącemu nie przysługują żadne świadczenia rentowe. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem (ur. w [...] r.). Żona Skarżącego jest bezrobotna i nie posiada żadnego majątku. Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że sytuacja finansowa rodziny jest dramatyczna. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy i przedstawił wyciąg z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-37 z którego wynika, że Skarżący w 2012 r. uzyskał dochód w kwocie 1.564,54 zł. Pismem z 11 marca 2014 r. pełnomocnik Skarżącego zobowiązał się przesłać zeznanie podatkowe Skarżącego i jego żony do 31 marca 2014 r. Ponadto pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że ani Skarżący, ani jego żona nie korzystają z pomocy społecznej i nie posiadają żadnego źródła utrzymania. Utrzymują się z pomocy rodziny i przyjaciół. Z uwagi na fakt, że dokumenty i oświadczenia Skarżącego okazały się niewystarczające do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący ponownie został wezwany do przedłożenia informacji obrazujących sytuację majątkową jego i jego rodziny. W odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności uzyskanej pomocy od przyjaciół i rodziny, pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że przyjaciele i rodzina Skarżącego odmówili złożenia oświadczeń, co do udzielonej pomocy. Ponadto Skarżący nie jest w stanie przedstawić wyciągów z rachunków bankowych ponieważ w Banku [...] w P. zlecił wykonanie przelewów i nie zawierał z tym bankiem umowy rachunku bankowego. Żona Skarżącego od 20 lipca 2013 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu w kwocie 500 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wszystkich wymaganych informacji nie przedłożył. W szczególności Skarżący nie przedłożył mimo, że był do tego zobowiązany wyliczenia miesięcznych kosztów oraz wskazania środków z których wydatki te są ponoszone. Wprawdzie Skarżący wskazał, że pozostaje na utrzymaniu rodziny i przyjaciół, którzy pomagają Skarżącemu i jego rodzinie w utrzymaniu. Jednakże Skarżący nie wyjaśnił jaką konkretnie pomoc otrzymuje, czy jest to pomoc w postaci konkretnie wypłacanej kwoty pieniężnej czy też jest to pomoc rzeczowa np. opłacanie rachunków, pomoc w postaci zakupów spożywczych. Skarżący wyjaśnił jedynie, że zamieszkuje w grzecznościowo udostępnionym lokalu mieszkalnym i nie obciążają go koszty wynikające z używania lokalu. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że wraz z małżonką "ponoszą koszty codziennego utrzymania, wyżywienia, korzystając przy tym z pomocy rodziny i przyjaciół". Z tak złożonego oświadczenia nie sposób wyczytać w jakiej części Skarżący ponosi koszty miesięcznego utrzymania, a w jakiej części i jaką (pieniężną czy rzeczową) pomoc otrzymuje od rodziny i przyjaciół. W związku z tym referendarz sądowy wezwał Skarżącego o wyjaśnienie tej kwestii poprzez uprawdopodobnienie okoliczności uzyskiwanej pomocy od przyjaciół i rodziny np. przez złożenie oświadczenia tych osób o sposobie, wysokości oraz celu pomocy. Pełnomocnik Skarżącego jednak wyjaśnił, że rodzina i przyjaciele odmówili Skarżącemu złożenia takich oświadczeń. Niemniej jednak, Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił tej kwestii. Nie podjął nawet próby wyjaśnienia, wyliczenia czy zestawienia środków jakie otrzymuje od rodziny i przyjaciół i kosztów jakie miesięcznie ponosi. Niewiadomo zatem jakie Skarżący ponosi wydatki i w jakiej wysokości oraz w jakiej formie otrzymuje pomoc od rodziny i przyjaciół. Wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji Skarżącego potęguje okoliczność, że Skarżący nie korzysta - mimo że jak twierdzi nie posiada żadnych dochodów – z pomocy społecznej, tj. z pomocy należnej od Państwa najbiedniejszym obywatelom. Ponadto Skarżący twierdzi, że nie posiada żadnych dochodów, jednakże z analizy wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na rachunki bankowe Skarżącego wpływają kwoty np. 27 lutego 2014 r. 3.000 zł, 20 grudnia 2013 r. 65 zł. pochodzenia tych środków, mimo dodatkowego wezwania referendarza sądowego, Skarżący nie wyjaśnił. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić referendarzowi sądowemu nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Jednakże dysponując tylko informacjami znajdującymi się w aktach sprawy referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżącego z Jego wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącego i ocena czy Skarżący jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 3 i 26 marca 2014 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.