III SA/Wa 631/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. U. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadził wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Tytuł wykonawczy, wystawiony przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z., obejmował należność z tytułu grzywny w celu przymuszenia, związanej z nałożonym na Skarżącego obowiązkiem rozbiórki budynku. Zawiadomieniem z [...] maja 2007 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelność Skarżącego z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu [....] czerwca 2007 r. Skarżący złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w L. pismo z [...] czerwca 2007 r., zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne". Wyjaśnił, iż przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie toczą się dwie sprawy w przedmiocie rozbiórki budynku gospodarczego. Wynik tych spraw będzie miał znaczenie, ponieważ w przypadku korzystnego dla Skarżącego rozstrzygnięcia niezasadne byłoby prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i wstrzymanie dalszego prowadzenia egzekucji do zakończenia spraw sądowych. Podniósł, iż zasadnym powinno być co najmniej zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Pismem z [...] lipca 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej wezwał Skarżącego do sprecyzowania, czy jego wniosek należy rozpatrzyć jako: wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, czy też skargę na czynności egzekucyjne. Skarżący stwierdził, że jego podanie należy traktować jako wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz jako skargę na czynności egzekucyjne (pismo z [...] lipca 2007 r.) Dyrektor Izby Skarbowej wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przekazał do rozpoznania organowi egzekucyjnemu, a postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Wyjaśnił, że na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zobowiązanemu przysługuje skarga, wnoszona w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności (art. 54 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."). Dyrektor Izby Skarbowej powołał się również na art. 1a pkt 2 (czynność egzekucyjna) oraz art. 7 § 1 i § 2 (stosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie). Opierając się na treści art. 89 § 1, 2, 3 pkt 2 i 3 u.p.e.a. wskazał, że czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności pieniężnej, można uznać za dokonaną prawidłowo, gdy organ egzekucyjny doręczy dłużnikowi zobowiązanego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężne, oraz doręczy zobowiązanemu odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego, o ile odpis tytułu nie został wcześniej doręczony. Z akt sprawy wynikało, że warunki te zostały spełnione. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz Skarżącemu (wraz z odpisem tytułu wykonawczego). Zawiadomienie o zajęciu spełniało wymogi formalne i zostało sporządzone na właściwym formularzu. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej zajęcia wierzytelności pieniężnej dokonano prawidłowo, tj. zgodnie z ww. przepisami u.p.e.a. Organ podniósł, iż Skarżący nie zgłosił żadnych zastrzeżeń dotyczących prawidłowości zajęcia wierzytelności pieniężnej, które mogły być przedmiotem rozpatrzenia w trybie art. 54 u.p.e.a. Natomiast jego argument dotyczący wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargi w przedmiocie zasadności żądania rozbiórki budynku gospodarczego nie miał wpływu na wymagalność zobowiązania. Zgodnie bowiem z art. 61 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. Skarżący zgłosił również zarzuty w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, jednakże postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. (Skarżący wniósł zażalenie) wierzyciel uznał je za nieuzasadnione. W zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, iż jest ono niezgodne z przepisami prawa. Podtrzymał argumenty przedstawione w skardze, w szczególności zaś fakt, iż przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie toczą się dwie sprawy dotyczące przedmiotowego budynku, od których rozstrzygnięcia zależeć będzie zasadność postępowania egzekucyjnego. Z tych względów, w opinii Skarżącego, postępowanie egzekucyjnego było przedwczesne, a tym samym niezgodne z prawem. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. Minister Finansów zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 54 u.p.e.a., przewidujący skargę zobowiązanego na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Oceniając prawidłowość zajęcia wierzytelności Skarżącego z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w świetle przepisów regulujących jej dokonanie (art. 89 u.p.e.a.), Minister Finansów nie stwierdził nieprawidłowości. Odnosząc się do zarzutu przedwczesnego, a tym samym niezgodnego z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, Minister Finansów podtrzymał stanowisko organu I instancji oparte na art. 61 § 1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd może na wniosek Skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie wynikało, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił wstrzymania wykonania decyzji nakładającej rozbiórkę budynku. W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie jako niezgodnego z prawem bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podtrzymał wszelkie argumenty zawarte w skardze z [...] czerwca 2007 r. oraz w zażaleniu. Dodatkowo podniósł, że od [...] grudnia 2007 r. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, ponieważ całe gospodarstwo (wraz z przedmiotowym budynkiem) przekazał na rzecz syna. Tym samym nie jest już właścicielem gospodarstwa rolnego. Załączył kserokopię aktu notarialnego z [...] grudnia 2007 r. (Repertorium [...]). W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Jego zdaniem przepisy u.p.e.a. nie wykluczają możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji wniesienia skargi do Sądu. W przypadku zaś wstrzymania wykonania obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym, postępowanie to ulega zawieszeniu zgodnie z art. 56 1 pkt 1 u.p.e.a. Z akt sprawy nie wynikało, aby wydane zostało postanowienie wstrzymujące wykonanie obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym. Natomiast fakt przeniesienia na syna własności nieruchomości, na której postawiono budynek związany z egzekwowaną należnością, nie ma wpływu na postępowanie egzekucyjne. Egzekwowany obowiązek dotyczy bowiem orzeczenia z dnia [...] lutego 2006 r., a przeniesienie własności nieruchomości nastąpiło [...] grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Rozstrzygnięcia poddane kontroli Sądu w niniejszej sprawie podjęte zostały na skutek złożenia przez Skarżącego skargi na czynność egzekucyjną, a mianowicie zajęcie jego wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. O zasadności tej skargi, a w rezultacie prawidłowości dokonania zakwestionowanej przez Skarżącego czynności egzekucyjnej, orzekał Dyrektor Izby Skarbowej, a następnie Minister Finansów. Egzekwowanym obowiązkiem była grzywna w celu przymuszenia, będąca środkiem egzekucyjnym stosowanym w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Na Skarżącego nałożona została w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym w celu doprowadzenia do realizacji nakazu rozbiórki budynku gospodarczego (tytuł wykonawczy, gdzie jako podstawę prawną należności wskazano postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lutego 2006 r. oraz zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w przedmiocie wstrzymania wykonania postanowienia). W rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego, zgodnie ze swoją właściwością rzeczową obejmującą egzekucję należności pieniężnych, egzekwował zatem grzywnę nałożoną w odrębnym, prowadzonym przez inny organ, postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym. Grzywna w celu przymuszenia, egzekwowana wobec Skarżącego, nie jest należnością należącą do właściwości urzędu skarbowego. W odpowiedzi na wezwanie Dyrektora Izby Skarbowej, Skarżący wskazał, że jego wniosek z [...] czerwca 2007 r. należy potraktować między innymi jako skargę na czynności egzekucyjne. Zasadnie zatem organ nadzoru przy rozpatrywaniu wniosku zastosował art. 54 u.p.e.a., w § 1 stanowiący, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W świetle tego przepisu skarga na czynności egzekucyjne jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy zaś kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych, zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności. W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego), który na zlecenie wierzyciela (Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego) egzekwuje należność (grzywna w celu przymuszenia) wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, może ona dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej organu, a nie generalnie postępowania egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też w orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Trafnie organy orzekające wskazywały specyfikę skargi na czynności egzekucyjne. Instytucją pozwalającą zobowiązanemu kwestionować między innymi istnienie i wymagalność obowiązku dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym, a w rezultacie zasadność wszczęcia tego postępowania, są tzw. zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 u.p.e.a.). Jedyną czynnością dokonaną w postępowaniu egzekucyjnym było zajęcie wierzytelności Skarżącego z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Uzasadnione było zatem przyjęcie przez Dyrektora Izby Skarbowej, iż skarga dotyczy tej właśnie czynności. Jakkolwiek Skarżący nie podnosił zarzutów odnoszących się wprost do zajęcia jego wierzytelności z tytułu nadpłaty, Organy obu instancji, co wynika z uzasadnień ich postanowień, poddały kontroli prawidłowość dokonanego zajęcia wierzytelności pieniężnej w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonania tej czynności. Prawidłowo zakwalifikowały czynność tę jako zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, przewidziane w art. 89 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, jednocześnie wzywając go, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Nie budzi zatem wątpliwości, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit a) u.p.e.a. Prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej, z następnie Minister Finansów uznał, że nie doszło przy tym do naruszenia przepisów art. 89 u.p.e.a. Nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych, jako wierzytelność przysługująca Skarżącemu od konkretnego organu podatkowego, mogła stanowić przedmiot zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na rzecz wierzyciela innego niż organ podatkowy. W sytuacji natomiast, gdy organem egzekucyjnym był Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. i ten sam organ był dłużnikiem zajętej wierzytelności, zasadne było przyjęcie, iż w zawiadomienie o zajęciu wierzytelności było skuteczne z datą jego wystawienia. Nie sposób bowiem przyjąć, aby Naczelnik Urzędu Skarbowego sam sobie doręczał zawiadomienie o zajęciu (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06; ONSAiWSA 2007/5/112). Zawiadomienie o zajęciu prawidłowo doręczono również Skarżącemu, jednocześnie doręczając mu odpis tytułu wykonawczego (tzw. "wkładka"). Skarżący osobiście pokwitował odbiór przesyłki 12 czerwca 2007 r., co wynika z adnotacji na znajdującej się w aktach kserokopii potwierdzenia odbioru tej przesyłki (potwierdzona za zgodność z oryginałem). Omawiane zawiadomienie, sporządzone na wymaganym druku, zawierało wszystkie niezbędne informacje i pouczenia, wynikające z art. 89 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego, Minister Finansów prawidłowo uznał więc, że czynność egzekucyjna objęta złożoną przez Skarżącego skargą z [...] czerwca 2007 r., dokonana została w zgodzie z regulującymi ją przepisami prawa. Skoro zatem czynność egzekucyjna dokonana została prawidłowo, brak było podstaw do uwzględnienia skargi na czynność tę wniesionej. Okoliczności podnoszone przez Skarżącego na uzasadnienie skargi, jak już wskazano, nie dotyczyły samego zajęcia wierzytelności, a zatem nie mogły skutecznie podważyć dokonania tej czynności. Zważyć bowiem należało, że na dzień dokonania zajęcia wierzytelności nie istniały w obrocie prawnym rozstrzygnięcia, które skutkowałyby przynajmniej czasowym wstrzymaniem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Na rozstrzygnięcia takie nie powoływał się Skarżący, który wnosił przy tym o rozpatrzenie skargi z [...] czerwca 2007 r. również jako wniosku o zawieszenie postępowania oraz wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy, ani treści pism Skarżącego nie wynikało też, aby wstrzymane zostało wykonanie postanowienia nakładającego na Skarżącego grzywnę w celu przymuszenia. Okoliczność, że Skarżący przestał być właścicielem gospodarstwa rolnego, a zatem także budynku podlegającego rozbiórce, nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Przedmiotem postępowanie egzekucyjnego, w którym dokonano zajęcia wierzytelności Skarżącego, była egzekucja należności pieniężnej – grzywny w celu przymuszenia, a nie doprowadzenie do rozbiórki budynku. Bezspornym jest przy tym, że przekazanie gospodarstwa miało miejsce nie tylko po dokonaniu zajęcia wierzytelności, ale też po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Sąd rozumie racje Skarżącego, który stara się, korzystając z wszelkich dostępnych środków prawnych, wstrzymać postępowanie egzekucyjne, jakiego pierwotnym źródłem jest w istocie orzeczony wobec niego obowiązek rozbiórki budynku. Sąd rozumie również dążenie Skarżącego, aby zasadność nałożenia tego obowiązku została najpierw oceniona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego. Tym niemniej Sąd bada sprawę w jej granicach, które wyznacza strona skarżąca wskazując zaskarżony akt. W rozpatrywanej sprawie było postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. W ocenie Sądu zarówno to postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie naruszały prawa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.