III SA/Wa 632/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. U. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...]stycznia 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. Przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. Odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. J. U. – Skarżący w niniejszej sprawie, pismem z 18 kwietnia 2008 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego wniósł o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia tego wpisu. Wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej, bowiem spłaca zadłużenie wobec jego byłej żony powstałe w wyniku podziału majątku. Nadmienił, że ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci, w tym chorą na [...] córkę. Sam również choruje, [...], [...], [...], [...] i [...]. Ponosi duże wydatki w związku z chorobą córki i własnym leczeniem, a nie posiada żadnych źródeł utrzymania poza gospodarstwem rolnym, które przynosi rolne płody i pozwala na przeżycie. Do wniosku załączył kserokopię zaświadczenia lekarskiego, kserokopię zaświadczenia o zakupie leków wraz z kserokopią paragonów i kserokopią postanowienia Komornika o ustaleniu kwoty egzekwowanej i opłaty egzekucyjnej. Na wezwanie Referendarza Sądowego, Skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF wskazując w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z trójką dzieci, córką w wieku [...] lat i synami w wieku [...] lat i [...] lat. Jest właścicielem domu – o powierzchni [...] m2 i mieszkania – o powierzchni [...] m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha (przeliczeniowy – [...] ha). Jego dochód miesięczny brutto to [...] zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem Skarżący nie posiada innych źródeł dochodu poza gospodarstwem rolnym, nie pracuje ani nie ma przyznanej renty. Skarżący ponownie wyjaśnił, że jest zadłużony ze względu na spłacanie wartości majątku, która przypadła na jego rzecz w wyniku podziału majątku, ponosi wydatki na naukę dzieci, oraz leczenie córki i siebie. W odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata, wskazał, że nie stać go na profesjonalnego pełnomocnika, a bez jego pomocy trudno jest mu prowadzić sprawę przed Sądem, bowiem nie rozumie terminologii prawniczej i trybu postępowania sądowego. Do formularza załączył informację, w której wskazał, że nie ma żadnych oszczędności, nie może liczyć na nikogo w ewentualnej pomocy finansowej oraz przedstawił listę wydatków, które na nim ciążą. Załączył też kserokopię zaświadczeń lekarskich i informację z 2003 r. o pobycie córki w szpitalu. Mając tak przedstawiony stan faktyczny Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 czerwca 2008 r. zwolnił Skarżącego od opłat sądowych i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy podniósł w uzasadnieniu swojego stanowiska, iż Skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji finansowej, bowiem z zestawienia wskazanych przez Skarżącego wydatków i dochodów wynika, że Skarżący kilkukrotnie więcej wydaje miesięcznie niż uzyskuje. We wniesionym w terminie sprzeciwie z dnia 1 lipca 2008 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przyznanie prawa pomocy również w zakresie ustanowienia adwokata. Nadmienił, że nigdzie nie pracuje. Powtórzył argumentację z wniosku PPF, dodał, że ostatnio otrzymał rentę strukturalną w kwocie [...] zł i na jego utrzymaniu jest troje uczących się dzieci. Do sprzeciwu dołączył kserokopie faktur potwierdzających jego wydatki, m. in. za energię elektryczną, telefon, wodę, ubezpieczenie budynków, robót dotyczących instalacji elektrycznej, zakup lekarstw. Na ponowne wezwanie Sądu, przesłał kserokopię decyzji, którą została mu przyznana renta strukturalna w kwocie [...] zł od grudnia 2007 r. W piśmie z 5 sierpnia 2008 r. nadmienił, że jego była żona nie partycypuje w utrzymaniu dzieci, synowie ukończyli już naukę i pomagają w gospodarstwie rolnym. Córka przerwała naukę ze względu na chorobę, ale zamierza ją ponownie podjąć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do analizy przepisów prawnych regulujących prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. W świetle powyższego stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że jego warunki finansowe nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze, co zauważył w swoim postanowieniu Referendarz sądowy, Skarżący podaje niespójne dane. Albowiem wskazuje na szereg wydatków, które musi ponosić miesięcznie, w tym koszty jedzenia – 450 zł, energia elektryczna – 110 zł, gaz – 20 zł, woda 10 zł, telefon – 45 zł, lekarstwa łącznie dla córki i Skarżącego 140 zł, dodatkowo ponosi koszty ubezpieczenia budynków, opału, oleju napędowego, jednocześnie wskazuje, że jedynym źródłem utrzymania pozostaje gospodarstwo rolne, z którego miesięcznie uzyskuje [...] zł, a dopiero w sprzeciwie wskazuje, że ma przyznaną rentę strukturalna w kwocie [...] zł. Z porównania tych kwot jednoznacznie wynika, że wysokość wydatków nie pokrywa się z wysokością wskazanych przez Skarżącego dochodów. Ponadto zaznaczyć należy, że jeszcze we wniosku PPF podpisywanym przez Skarżącego w dniu 16 maja 2008 r. wskazał on, iż nie ma przyznanej renty, natomiast w sprzeciwie, z dnia 1 lipca 2008 r. wskazał, że ostatnio przyznano mu rentę strukturalną. Dopiero na kolejne wezwanie Sądu Skarżący załączył kserokopię decyzji, z której wynika, że przyznano mu rentę strukturalną w kwocie [...] zł od grudnia 2007 r. Po drugie, Skarżący argumentując swoją ciężką sytuację finansową wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie, że ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci. Skarżący nie wskazał zaś, w jakich szkołach uczą się jego dzieci, ani jakie w związku z tym ponosi wydatki. Sąd dla zweryfikowania tych informacji wezwał Skarżącego do przedłożenia zaświadczeń, w jakich szkołach jego dzieci się uczą i jakie z tego tytułu ponosi wydatki. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie wskazał, że synowie ukończyli szkołę. Zauważyć należy, że w sprzeciwie, który datowany jest na dzień 1 lipca 2008 r. Skarżący pisze "mam na utrzymaniu troje uczących się dzieci", a w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 14 lipca 2008 r. datowane na dzień 8 sierpnia 2008 r., czyli miesiąc później wskazuje, że jednak synowie ukończyli już naukę. Oznacza to zdaniem Sądu, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał nieprawdziwe dane. Nie wskazał bowiem, ani tego, że przysługuje mu renta strukturalna, ani tego, iż jego synowie ukończyli już naukę i nie ponosi w związku z tym wydatków. Jednak Sąd analizując dokumenty przedłożone przez Skarżącego i jego oświadczenia uznał, że Skarżący spełnia warunek określony w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Świadczy o tym wysokość otrzymywanej renty strukturalnej, a także niski dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego oraz choroba Skarżącego. Porównując to do wydatków Skarżącego, uznać należy, że odmowa zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych mogłaby ograniczyć jego prawo do sądu. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd odmówił uwzględnienia tego wniosku, bowiem do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym konieczne jest wykazanie przez wnoszącego wniosek, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym aspekcie zauważyć należy, że niespójne dane, które podaje w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie mogą stanowić podstawy do uznania, że Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć też należy, że synowie Skarżącego prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, zatem jeżeli pracują ich dochody sumują się do dochodów osiąganych przez Skarżącego. Skarżący wprawdzie wskazał, że synowie pomagają mu w gospodarstwie rolnym, ale nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych wskazujących na tę okoliczność, bądź na okoliczność, że są bezrobotni. Ponadto wobec Skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarżący załączył postanowienie komornika o ustaleniu kwoty egzekwowanej z[...] grudnia 2005 r. Wobec tego, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone i nie zostało umorzone ze względu na brak majątku nadającego się do egzekucji jako bezprzedmiotowe, to potwierdza, to że sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest tak zła jak ją przedstawia. Powyższe zdaniem Sądu uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącemu w zakresie ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. to Skarżący winien jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wskazywał tylko na ciążące na nim wydatki, natomiast o osiąganych dochodach podał nikłe informacje. Skarżący nie podał, że korzysta z czyjegoś wsparcia finansowego, w tym pomocy ze strony opieki społecznej, a wręcz podkreślił, że nie może w tej kwestii liczyć na nikogo. Ponadto nadmienić należy, że Skarżący jest właścicielem domu i mieszkania. Ma też gospodarstwo rolne. Z istoty instytucji prawa pomocy wynika, iż jest to prawo przysługujące ubogim oraz, że to strona skarżąca ma wykazać jaką ma sytuację finansową. Sąd korzystając z uprawnienia przyznanego mu w art. 255 p.p.s.a. wzywał Skarżącego do udokumentowania jego sytuacji finansowej, źródeł dochodów. Przedstawione przez Skarżącego kserokopie dokumentów potwierdzają część jego wydatków, oraz wskazują na wysokość uzyskiwanej renty strukturalnej. Skarżący nadal nie wyjaśnił, w jaki sposób wskazane wydatki w kwocie ponad [...] tys. zł pokrywa z uzyskiwanych dochodów. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.