III SA/Wa 637/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.), sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Protokolant Grzegorz Potiopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Z. w W. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... stycznia 2004 r. Nr ... w przedmiocie określenia zaległości we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że decyzja o której nieważności orzekł Sąd, nie podlega wykonaniu. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia ... lipca 2002 r. nr ... określił Z. wysokość zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz odsetki od tej zaległości. Od powyższej decyzji Z. złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania strona zarzuciła błędne zastosowanie prawa materialnego poprzez naruszenia art. 21 w związku z art. 65 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Jednocześnie strona zakwestionowała prawidłowość obliczenia przez organ pierwszej instancji wysokości zaległości wobec Funduszu. W ocenie strony odwołującej, zgodnie z postanowieniami art. 21 w związku z art. 65 ust. 2 cytowanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w roku 1999, Z. zobowiązany był do osiągania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 3%, a nie 6%, jak to wskazał organ. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia ... stycznia 2004 r. nr ... utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że brak jest podstaw do przychylenia się do żądania strony i uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, który jako podstawę wyliczeń wysokości zaległości przyjął art. 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepis ten nakłada obowiązek dokonywania miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na pracodawcę zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22 - w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%, a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Z wpłat tych zwolnione były - na podstawie art. 65 ust. l - państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami lub zakładami budżetowymi. Przy czym, organ odwoławczy podkreślił, iż przepis ten nie miał zastosowania do strony odwołującej, która nie posiada statusu ani jednostki ani zakładu budżetowego. Oznacza to, że strona nie była zwolniona z wpłat na Fundusz i nie spoczywał na niej obowiązek osiągania odpowiedniego średniorocznego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W ocenie organu II instancji, strona zobowiązana była - na podstawie art. 21 ust. l powołanej ustawy - do dokonywania wpłat na Fundusz do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat. Niedotrzymanie terminu zapłaty spowodowało powstanie zaległości, od której - zgodnie z art. 53 § l ustawy Ordynacja podatkowa - naliczane są odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy wskazał również, iż zaskarżona decyzja wydana została w wykonaniu decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - która uchylała wcześniej wydaną w tej sprawie decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, z uwagi na braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Po przeanalizowaniu całokształtu materiału dowodowego, organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji wziął pod uwagę wcześniej udzielone wskazówki, ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wziął pod uwagę argumenty strony i usunął rozbieżności, jakie pojawiły się w toku prowadzonego postępowania. Od decyzji Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, pełnomocnik Z. wniósł skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie. We wniesionej skardze strona skarżąca zarzuciła błędne zastosowanie prawa materialnego, poprzez naruszenie art. 21 w związku z art. 65 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Strona skarżąca zakwestionowała jednocześnie prawidłowość obliczenia przez organ pierwszej instancji wysokości zobowiązania za 1999 r. Zdaniem strony skarżącej w roku tym obowiązywał ją - jako państwową jednostkę organizacyjną - wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 3%. Zdaniem strony, przy zastosowaniu właściwej wykładni przepisów prawa - wpłaty Zakładu za rok 1999 zostały dokonane w prawidłowej wysokości. Ponadto skarżąca podniosła, iż pismem z dnia 28 lutego 2003 r. odwoływała się od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia ... lutego 2003 r. nr ... określającej wysokość zaległości Z. z tytułu wpłat na Państwowy Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na dzień 26 października 2001 r. za miesiące od lipca 1999 r. do sierpnia 2000 r. za październik i grudzień 2000 r. oraz za marzec i kwiecień 2001 r. Strona skarżąca podniosła, iż w decyzji datowanej ... stycznia 2003 r. (w istocie wydanej w 2004 r.) nr ... Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia ... lipca 2002 r. znak: ... . Strona skarżąca wskazała, iż uprzednio decyzją z dnia ... .01.2003r. nr ... ten sam Minister uchylił w całości decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia ... lipca 2002 r. w tej samej sprawie. Na tej podstawie strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.ps.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści art. 134 § 2 oraz art. 60 przywołanej ustawy wynika, że Sąd w toku postępowania z urzędu bada czy zaskarżony akt administracyjny nie jest dotknięty wadą nieważności. Zaskarżona decyzja zawiera wadę dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności bowiem w sposób rażący narusza prawo. W związku z tym przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Teza ta, wynikająca z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi podstawowe kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało postać kwalifikowanego naruszenia prawa, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności decyzji. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001r., sygn. akt III S.A. 1110/00). W niniejszej sprawie Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia ... stycznia 2004r., nr ..., po rozpatrzeniu odwołania Z. w W. z dnia 28 lutego 2003r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych z dnia ... lipca 2002r., znak ... . Utrzymana w mocy decyzja z dnia ... lipca 2002r. nie istniała w dacie podtrzymania jej przez organ wydający zaskarżone rozstrzygnięcie, gdyż wcześniej została uchylona przez tego samego Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia ... stycznia 2003r., w wyniku złożonego odwołania z dnia 25 lipca 2002r. przez Z... . Powyższe wskazuje, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję, którą wcześniej Minister wyeliminował z obrotu prawnego. Dodać do tego należy, iż takim działaniem nie rozpatrzono odwołania Z. z dnia 28 lutego 2003r. od decyzji z dnia ... lutego 2003r. Mając na uwadze zaistniały stan faktyczny stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie w sposób rażący narusza art. 220 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), który stanowi, iż od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Podnieść także trzeba, iż rażąco naruszono również art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powiedzieć należy, iż wskazane przepisy dawały podstawę do utrzymania w mocy jedynie decyzji istniejącej i tylko tej, od której złożono środek zaskarżenia, uchylenie zatem innej decyzji, wyeliminowanej wcześniej z obrotu prawnego stanowi - zdaniem Sądu - rażące naruszenie prawa procesowego, a konkretnie art. 220 § 1 i art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej. Takie działanie organu spowodowało oczywistą sprzeczność pomiędzy treścią decyzji odwoławczej, a powołanymi powyżej przepisami procedury. Z przepisów tych jednoznacznie wynika prawo strony do rozpatrzenia jej odwołania od decyzji zaskarżonej w stosunku, do której stawia zarzuty, składa żądanie będące przedmiotem odwołania oraz wskazuje dowody uzasadniające to żądanie. Natomiast organ uzyskujący kompetencje do załatwienia sprawy, w wyniku złożenia dewolutywnego środka zaskarżenia, ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę, decydując tym samym o losach indywidualnego aktu administracyjnego - wyłącznie decyzji zaskarżonej - od którego złożono odwołanie. Dodać do powyższego należy, iż przedmiotowe, oczywiste naruszenie prawa nastąpiło w elemencie istotnym decyzji, tj. w rozstrzygnięciu, a zatem jest rażącym naruszeniem prawa procesowego, tkwiącym w samej decyzji. Takie naruszenie przepisów o postępowaniu, które zawarte jest w decyzji stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności (por. S. Babiarz, B. Deuter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 636). Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 5 października 2000 r. sygn. akt III SA 2244/99, postawił tezę, iż rozstrzygnięcie, uchylające decyzję organu I instancji "w części", i to bez określenia jakiej części to dotyczy oraz bez rozstrzygnięcia co do pozostałej części decyzji organu I instancji, nie mieści się w granicach możliwych rozstrzygnięć decyzji organu odwoławczego, określonych przez przepisy art. 233 Ordynacji podatkowej i uzasadnia wniosek, że decyzję wydano z rażącym naruszeniem powołanych przepisów. W ocenie Sądu w składzie orzekającym niniejszą sprawę, stwierdzić należy, iż skoro uchybienie, na które powołał się NSA w powołanym wyżej wyroku, stanowiło rażące naruszenie prawa, to tym bardziej z rażącym naruszeniem prawa mieliśmy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Reasumując skonstatować należy, że kompetencja organu odwoławczego obejmuje prawo do utrzymania w mocy jedynie decyzji istniejącej i tylko tej, od której złożono środek zaskarżenia, uchylenie zatem innej decyzji, wyeliminowanej wcześniej z obrotu prawnego stanowi - zdaniem Sądu - rażące naruszenie prawa procesowego, a konkretnie art. 220 § 1 i art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.