III SA/Wa 64/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana całości; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz A. B. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – powoływana dalej jako "ord. pod."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego A. B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...] lipca 2007 r. określającą A. B. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za lata 2002 do I raty 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że Prezydent Miasta [...] W. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. na podstawie art. 207, art. 143 § 1, art. 21 § 1 i 3, art. 47 § 3 ord. pod. oraz art. 8, art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. nr 121 z 2006 r., poz. 844 – powoływana dalej jako "upol") określił skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku od środków transportowych (samochód ciężarowy o masie całkowitej 12 ton, marki FSC-STARACHOWICE STAR 200, nr rej. [...], rok produkcji 1975). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pomimo przewidzianego przepisami prawa obowiązku podatnik nie złożył deklaracji podatkowych na podatek od środków transportowych oraz nie przedłożył organowi podatkowemu dokumentów potwierdzających datę ustania obowiązku podatkowego za przedmiotowy pojazd. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wskazał na bardzo krzywdzący jej charakter. Wyjaśnił, że pierwsze upomnienie o zaleganiu w podatku od środków transportowych otrzymał pod koniec 2002 r., tj. po upływie 6 lat od daty sprzedaży tego samochodu. Wskazał, iż z uwagi na zagubienie umowy sprzedaży nie potrafi podać dokładnej daty sprzedaży samochodu. Nadto od 2000r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, jako że z uwagi na stan zdrowia pobiera rentę inwalidzką. Od 2003 r. wielokrotnie składał wyjaśnienia w tym zakresie w Wydziale Komunikacji, jednak nikt nie wyjaśnił, co należy zrobić, aby ten samochód wyrejestrować i więcej za niego nie płacić, tym bardziej, że obecnie ten samochód miałby już 32 lata. W decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. organ podatkowy drugiej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 1 do 3 upol obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Jak właścicieli traktuje się również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany. W przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności. Zgodnie z art. 9 ust. 4 upol, obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych wygasa z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został na stałe wycofany z ruchu (wyrejestrowany) lub zbyty. Organ powołał także przepis art. 79 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908), który wymienia sytuacje, gdy pojazd na wniosek właściciela podlega wyrejestrowaniu. Wskazał, iż zgodnie z przepisami § 15 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. Nr 59, poz. 632 ze zm.), podatnik składając w organie rejestrującym wniosek o jego wyrejestrowanie zobowiązany jest do udokumentowania każdego przypadku stałego wyrejestrowania pojazdu. Stałe wyrejestrowanie pojazdu powoduje wygaśnięcie obowiązku w podatku od środków transportowych i nie jest uzależnione ani od wyzbycia się pojazdu, ani też jego fizycznej likwidacji. Obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu środka transportowego niezależnie od tego, czy używał on pojazdu czy też nie, a zgodnie z art. 9 ust. 4 upol obowiązek ten wygasa dopiero z chwilą wyrejestrowania pojazdu. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do odstąpienia od naliczania podatku od środków transportowych. Trudna sytuacja rodzinna, zdrowotna i materialna nie może być przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, uprawnia jednak do złożenia do organu podatkowego pierwszej instancji wniosku o umorzenie powstałej zaległości w podatku od środków transportowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 9 upol oraz prawa procesowego w szczególności zaś art. 6 oraz 7 kpa. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że samochód sprzedał na przełomie lat 1998/1999. W ustawowym terminie wyrejestrował pojazd. Wyjaśnił, że dopiero po 4 latach przyszło pismo, wzywające go do zapłaty zaległego podatku. Po takim okresie czasu nie był już w stanie znaleźć umowy kupna sprzedaży samochodu. Był cały czas w przekonaniu, iż kupujący przerejestrował samochód na własne nazwisko. Obecnie nie jest w stanie ustalić jak się nazywa i gdzie mieszka kupujący, ponieważ była to osoba z ogłoszenia, z którą później nie miał kontaktu. Skarżący podniósł, iż ciążył na nim obowiązek podatkowy jedynie do końca miesiąca, w którym dokonał sprzedaży samochodu. Od kolejnego miesiąca obowiązek ten powinien obciążać nowego właściciela. Zdaniem strony skarżącej organ podatkowy naruszył art. 6 kpa. Organ zastosował bowiem przepisy wygodne do wydania decyzji odmownej pomijając normy korzystne dla skarżącego, oraz jego interes. Nie dokonano prawidłowej i rzetelnej analizy przepisów prawnych, która pozwalałaby na ustalenie jakie przepisy powinny stanowić podstawę prawną do wydania decyzji. Zdaniem skarżącego naruszenie przez organ art. 7 kpa jest oczywiste, ponieważ zgodnie z jego treścią organy administracji rozstrzygają sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art.134 §1 powyższej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba ze stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zasadności obciążenia skarżącego podatkiem od środków transportowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji stwierdziło, iż decyzja wymiarowa organu pierwszej instancji jest decyzją określającą zobowiązanie od środka transportu nadal zarejestrowanego na skarżącego. W ocenie organu okoliczność ta przesądza o tym, iż brak jest podstaw prawnych do odstąpienia od naliczania podatku. Zdaniem Sądu nie można zgodzić się z Samorządowym Kolegium Odwoławczy, iż obowiązek podatkowy związany jest wyłącznie z faktem rejestracji pojazdu. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, iż podatek od środków transportowych jest podatkiem majątkowym związanym z posiadaniem prawa własności. Art. 9 tej ustawy stanowi, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Jak właścicieli traktuje się również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany. Jeżeli środek transportowy stanowi współwłasność dwóch lub więcej osób fizycznych lub prawnych, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. W przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności. Obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany, a w przypadku nabycia środka transportowego zarejestrowanego - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty. W myśl ust. 4 omawianego przepisu (w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2002r.) obowiązek podatkowy wygasa z końcem miesiąca, w którym pojazd został na stałe wycofany z ruchu (wyrejestrowany) lub zbyty. Od 1 stycznia 2003r. ust. 5 omawianego przepisu stanowi, iż obowiązek podatkowy wygasa z końcem miesiąca, w którym pojazd został wyrejestrowany, a z dniem 1 stycznia 2005 brzmienie to zostało uzupełnione o zapis "(..) lub wydana została decyzja organu rejestrującego o czasowym wycofaniu z ruchu". Przepis ten w powołanym wyżej brzmieniu obowiązywał do 31 grudnia 2007r. Zdaniem składu orzekającego czynność wyrejestrowania, o której mowa w omawianym przepisie, a z którą ustawodawca wiąże skutek w postaci wygaśnięcia obowiązku podatkowego, należy odnosić do sytuacji, w których pojazd zostaje wyrejestrowany zgodnie z art. 79 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W myśl tego przepisu pojazd podlega wyrejestrowaniu ze względu na miejsce ostatniej rejestracji, na wniosek jego właściciela, w przypadku : przekazania pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu, kradzieży pojazdu, wywozu pojazdu z kraju, zniszczenia (kasacji) pojazdu za granicą, udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu (bez zmiany w zakresie prawa własności). Z faktem wyrejestrowania pojazdu, zgodnie z art. 79 ustawy Prawo o ruchu drogowym ustawodawca wiąże przyjęcie założenia, iż pojazd nie jest eksploatowany, a przynajmniej nie jest eksploatowany na terenie Polski. Tak rozumiane (stałe) wyrejestrowanie pojazdu jest niewątpliwie zdarzeniem implikującym wygaśnięcie obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych. Natomiast w sytuacji zbycia środka transportu zarejestrowanego (nadal eksploatowanego) obowiązek podatkowy odnosić należy do każdorazowego właściciela tego pojazdu. Zdaniem Sądu wniosek taki wynika z treści art. 9 ust. 3 upl, zgodnie z którym w przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności. W takim stanie rzeczy rolą organu odwoławczego było przede wszystkim wyjaśnienie, czy skarżący w badanym okresie był właścicielem środka transportu FSC – Starachowice STAR 200 nr rej. [...], ewentualnie czy i kiedy prawo własności rzeczonego pojazdu zostało przez niego skutecznie zbyte. Skarżący w toku postępowania podnosił, iż rzeczony pojazd został przez niego sprzedany, około 6 lat przed otrzymaniem przez niego upomnienia, co miało miejsce pod koniec 2000 lub na początku 2003r. W skardze sprecyzował, iż sprzedaż wymienionego pojazdu miała miejsce na przełomie lat 1998/1999. Wyjaśniał także, iż na okoliczność zbycia samochodu sporządzona została stosowna umowa sprzedaży, jednak z powodu jej zagubienia, nie jest w stanie podać danych osobowych nabywcy pojazdu. Tego elementu jako najistotniejszego dla prawidłowego załatwienia rozpoznawanej sprawy SKO w ogóle nie przeanalizowało. SKO nie przeprowadziło własnej oceny ustaleń stanu faktycznego sprawy, nie dokonało prawidłowej wykładni właściwych przepisów na tle tego stanu. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się skarżącym, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 9 upl. poprzez jego błędną wykładnię. Uzasadniony jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania, z tym jednak zastrzeżeniem, iż naruszone zostały przepisy Ordynacji podatkowej, a nie Kodeksu postępowania administracyjnego, który - jako, że sprawa dotyczy określenia zobowiązania podatkowego - w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania. Zgodnie z art. 121 ord. pod. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Wyjaśnić należy, że postępowanie budzące zaufanie to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, w którym dopuszcza się wnioskowane dowody, traktuje się równo interesy podatnika i Skarbu Państwa, nie zmienia się ocen tych interesów, a materialnoprawnych wątpliwości nie rozstrzyga się na niekorzyść podatnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2006 r., I FSK 401/05, niepubl.). W myśl art. 124 ord. pod. organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez stosowania środków przymusu. Przepis ten konstytuuje zasadę przekonywania strony. Organ podatkowy powinien uczynić wszystko, aby strona została przekonana o zasadności rozstrzygnięcia, zwłaszcza wtedy, gdy jest ono dla niej niekorzystne. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Art. 210 § 4 ord. pod. wymaga, aby uzasadnienie faktyczne wskazywało fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie prawne zawiera zaś wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Ograniczenie się przez organ odwoławczy do wyżej już wskazanych motywów rozstrzygnięcia, nie daje się pogodzić z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, jak również z zasadą przekonywania strony, nie może być także uznane za spełniające wymogi z art. 210 §4 ord. pod. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. Będzie zobowiązany także uwzględnić fakt, iż skarżący pismem z dnia 23 lipca 2008r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla W. z powództwem o ustalenie nieistnienia prawa własności do samochodu FSC Starachowice STAR nr. rej. [...]. Jak już wcześniej powiedziano organ nie rozważał w ogóle kwestii związanych z wygaśnięciem obowiązku podatkowego na skutek podnoszonej przez stronę okoliczności zbycia pojazdu. Wobec powyższego Sąd nie mógł wypowiedzieć się w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania sprawy i zastępowania w tym procesie organu. Zakres dokonywanych przez WSA ustaleń zdeterminowany jest poprzez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, to jest oceny z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu lub czynności ( por. K. Sobieralski, Z problematyki postępowania rozpoznawczego przed sądem administracyjnym, ST 2002, nr 7-8, s. 51). Zatem dokonywanie przez WSA samodzielnych ustaleń, jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne dla dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu. Kwestia ta nigdy nie budziła wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym podkreślano, iż sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny z prawem tejże decyzji ( por. wyrok NSA z 7 lutego 2001r. V SA, 671/00, LEX nr 50 129). W tych warunkach, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a.