III SA/Wa 642/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie A. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, motywując to złą kondycją finansową. Z uwagi na wszczęte i prowadzone postępowania egzekucyjne została zmuszona do ograniczenia działalności gospodarczej. Wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte. Aktualnie Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Podkreśliła, że w 2017 r. udziałowcy udzielili spółce pożyczki w kwocie 200.000 zł, którą przeznaczono na wpisy sądowe i wynagrodzenie kancelarii prawnej. Obecnie nie mają oni możliwości dalszego wsparcia spółki. Podkreśliła, że posiadany majątek ruchomy nie stanowi wielkiej wartości. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Skarżąca zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej (za ostatni rok obrotowy) w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe, dokumenty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Wyjaśniła ponadto, że dokumentacja finansowa za 2016 r. znajduje się w posiadaniu biura rachunkowego, które odmówiło wydania jej kopii. Podała, że w latach 2017-2018 przychody wyniosły 3.000 zł, zaś koszty 142.628 zł. Skarżąca posiada 50% udziałów w spółce z o.o. Zobowiązania przekraczają kwotę 300.000 zł, natomiast należności to kwota 3.600.000 zł, jednakże jej windykacja jest bezskuteczna. Skarżąca poinformowała o etapach na jakich znajdują się prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne. Powtórzyła, że konieczność utrzymania przez wspólnika niepracującej żony i dwójki dzieci uniemożliwia dalsze wsparcie spółki pożyczkami. Wskazała, że jej dokumentacja została zabezpieczona w ramach prowadzonego śledztwa. Skarżąca posiada także zadłużenie względem kancelarii prawnej. Na koniec podniosła, że w listopadzie 2017 r. cofnięto jej zezwolenie na nabywanie wyrobów akcyzowych, co skutkuje brakiem możliwości pozyskania środków finansowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania do poniesienia pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku wskazanych wyżej podmiotów rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł. Rozpoznając ten wniosek referendarz sądowy miał na względzie to, że Skarżąca uzyskała już znaczącą pomoc od państwa. W niniejszej sprawie zwolniono ją mianowicie od wpisu od skargi ponad kwotę 50.000 zł (należny w tej sprawie wpis wyniósł 100.000 zł), zaś w sprawie III SA/Wa 3486/15 zwolniono ją najpierw od wpisu od skargi powyżej 30.000 zł, a następnie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 10.000 zł (wpisy te wyniosły odpowiednio 100.000 zł i 50.000 zł). W żadnym jednak razie rozstrzygnięcia te nie mogą skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kolejnych kosztów związanych z niniejszą sprawą. Pomoc ta nie może mieć bowiem charakteru stałego i permanentnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2015 r. (II OZ 1244/15) podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w tym postępowaniu. Zwłaszcza, że Skarżąca przy deklarowanym braku dochodów w dalszym ciągu ponosi koszty ich uzyskania, których wysokość - w latach 2017-2018 - określiła na kwotę 142.628 zł. Co prawda nie wyjaśniła ona jakie konkretnie wydatki składają się na te koszty (nie przedłożyła też stosownej dokumentacji obrazującej ich ponoszenie), to jednak aktualny pozostaje wyrażony w postanowieniu z 27 października 2016 r. (przyznającym Skarżącej zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 50.000 zł) pogląd, iż wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym – czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów – nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Tym samym nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak nieuzyskiwanie dochodów czy toczące się wobec niej postępowania egzekucyjne. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że udziałowcy (tudzież – jak zaznaczyła Skarżąca w piśmie z 12 marca 2018 r. – jeden z nich) wsparli ją już na przestrzeni ostatnich lat pożyczkami. Jakkolwiek Skarżąca udzieliła sprzecznych informacji na temat wysokości tych pożyczek (w formularzu PPPr wskazała, że w 2017 r. była to kwota 200.000 zł, zaś we wspomnianym wyżej piśmie, że kwota pożyczek "w 2015 i 2016 r. przekroczyła 214.000 zł. W 2017 r. kwota ta przekroczyła 100.000 zł"), to jednak referendarz sądowy nie widzi powodów, dla których Skarżąca nie mogłaby - w ten sam sposób - pozyskać środków w celu opłacenia skargi kasacyjnej. Zwłaszcza, że nie wykazała, iż zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Poza oświadczeniem, iż "konieczność utrzymania przez wspólnika niepracującej żony i dwójki dzieci uniemożliwia dalsze wsparcie spółki pożyczkami" nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.