III SA/Wa 644/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca – E.B. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że aktualnie nie ma żadnego majątku. Pracuje w ramach umowy o pracę w spółce C. na 1/8 etatu i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości 250 zł brutto. Korzysta z pomocy syna K. G.. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności. Posiada z kolei liczne zobowiązania wobec banków na łączną kwotę ok. 450.000 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącą do: nadesłania zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r., udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów ze stosunku pracy, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące (nawet jeśli brak na nich operacji), wskazania wysokości miesięcznej pomocy (finansowej i rzeczowej) otrzymywanej od syna, przedstawienia pełnego zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącej (z uwzględnieniem kosztów utrzymania domu, kosztów wyżywienia, spłaty kredytów, wynagrodzenia pełnomocnika i innych niezbędnych). W odpowiedzi skarżąca nadesłała zeznania podatkowe PIT-36L za 2014 i 2015 r., zaświadczenie o zarobkach, wydruki dotyczące operacji na rachunkach bankowych oraz wydruk z CEIDG. Ponadto, pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarżąca w całości podtrzymuje argumentację z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że za 2015 r. skarżąca odnotowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Aktualnie przebywa na zwolnieniu chorobowym. Skarżąca obecnie mieszka u swojego syna K. G.. Z tytułu wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego nie ponosi żadnych kosztów. Syn zapewnia skarżącej mieszkanie i wyżywienie. Skarżąca ponosi jedynie koszty związane z zakupem leków i drobnych kosmetyków, co wyczerpuje jej budżet. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentach w dalszym ciągu okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, ponownie wezwano skarżącą do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń tj.: nadesłania zeznań podatkowych syna K. G., z którym skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2014 i 2015 r., udokumentowania wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez syna skarżącej, w tym z tytułu prowadzenia Restauracji i Pensjonatu [...], nadesłania wyciągów z rachunków bankowych syna skarżącej za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia pełnego zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącej i jej syna (z uwzględnieniem kosztów utrzymania domu, kosztów wyżywienia, spłaty kredytów, wynagrodzenia pełnomocnika i innych niezbędnych). W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarżąca nie prowadzi z synem K. wspólnego gospodarstwa domowego. Syn skarżącej zapewnia jej tylko mieszkanie i wyżywienie. Syn skarżącej prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A.. Jedyne źródło dochodów syna skarżącej to dochód z umowy o pracę w C. Sp. z o.o. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego nie może przedstawić wyciągów z jego rachunków bankowych ani przedstawić szczegółowego zestawienia jego dochodów i wydatków. Do pisma załączono wspólne zeznanie podatkowe syna skarżącej i jego żony za 2015 r., zaświadczenie o zatrudnieniu syna skarżącej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie własne), iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżąca, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, wyczerpujące oświadczenia. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że powyższa przesłanka została spełniona. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca wykonała wezwania w sposób wybiórczy, niepełny. Ponadto, złożone wyjaśnienia w znacznej części, nie wydają się być wiarygodne. Przede wszystkim, skarżąca, mimo wezwania nie udokumentowała sytuacji finansowej swojego syna K., poprzez nadesłanie wyciągów z jego rachunków bankowych oraz zestawienia dochodów i wydatków. Nieprzekonujące są twierdzenia skarżącej, że nie prowadzi ona z synem wspólnego gospodarstwa domowego, zwłaszcza, że składając oświadczenia w powyższym zakresie skarżąca jest niekonsekwentna. Z jednej strony w formularzu PPF wskazuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a syn jej jedynie pomaga. Z kolei w piśmie z 1 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej jednoznacznie wskazuje, że skarżąca mieszka razem z synem i że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a następnie w piśmie z 28 kwietnia 2016 r., po wezwaniu o nadesłanie dokumentów dotyczących sytuacji finansowej syna, zaprzecza powyższemu. W związku z powyższym, zauważyć należy, że ocena, czy skarżąca jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, zgodnie z wezwaniem, skarżąca obowiązana była wyczerpująco przedstawić i udokumentować sytuację finansową syna. Skoro bowiem skarżąca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jej status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Niezależnie od powyższego, wątpliwości budzą również okoliczności związane z zatrudnieniem skarżącej i jej syna w ".C." Sp. z o.o. Zauważyć bowiem należy, że do maja 2015 r. to właśnie skarżąca prowadziła działalność gospodarczą pod nazwa "C.". Z kolei po jej wykreśleniu z CEID, w dniu 7 maja 2015 r., zrejestrowano Spółkę z o.o. "C.", w której prezesem, zgodnie z informacją z KRS, jest skarżącą. Ponadto, adres zamieszkania skarżącej pokrywa się z adresem spółki. Co równie istotne, zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącej w spółce podpisał syn skarżącej – K. G. (zob. k – 38), z kolei zaświadczenie o zatrudnieniu syna skarżącej podpisała również osoba o nazwisku G.. Ponadto, gdyby przyjąć, że rzeczywiście jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest jej dochód ze stosunku pracy w spółce (1/8 etatu) w wysokości 250 zł brutto oraz pomoc jej syna, który na stanowisku k. w tej samej spółce uzyskuje dochód wysokości 1.800 zł brutto, nie wydaje się, żeby rzeczywiście środki uzyskiwane przez syna skarżącej (ok. 1.300 zł netto) pozwały na utrzymanie skarżącej (mieszkanie i wyżywienie) oraz utrzymanie rodziny skarżącego, zwłaszcza, że żona skarżącego za 2015 r. uzyskała łączny dochód jedynie w wysokości niespełna 5 tyś. zł (zgodnie z zeznaniem podatkowym). Należy również zauważyć, że sytuacja finansowa skarżącej i jej syna nie stoi na przeszkodzie zatrudnieniu profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Przyjąć w związku z tym należy, że skoro skarżąca posiada środki na ten cel, to jest również w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania (tj. uiścić wpis, który w sprawie wynosi 500 zł). Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącej, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.