III SA/Wa 651/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. Z. i L. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec M.Z. i L.Z. (dalej: "Skarżący") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R., obejmującego zaległość z tytułu kosztów egzekucyjnych za 2007 r. w kwocie 1 283 925.80 zł. Podstawę prawną ww. tytułu stanowiła decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] lipca 2008 r. Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności zawiadomieniem z dnia 2 września 2013 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym (liniowym) za 2012 r. w Urzędzie Skarbowym W. Skarżąca odebrała odpis zawiadomienia o zajęciu w dniu 5 września 2013 r. Następnie Skarżący wnieśli skargę na czynność egzekucyjną dokonaną ww. zawiadomieniem. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. oddalił skargę jako nieuzasadnioną wskazując, iż zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wobec powyższego Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o "uchylenie postanowienia i uchylenie jego skutków, gdyż zostało ono dokonane wobec osoby nie będącej stroną postępowania, a także dotyczy odpowiedzialności osoby trzeciej, która już wygasła". W uzasadnieniu zażalenia wskazali, że zobowiązanie podatkowe wygasło w 2011 r. przez przedawnienie, co winno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych, z uwagi na ich bezprzedmiotowość. Do zażalenia została załączona decyzja z dnia [...]września 2013 r., którą Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł o solidarnej odpowiedzialności L.Z. wraz ze Spółką z o.o. P. oraz pozostałymi członkami zarządu: L.P. i B.K., za zaległość podatkową Spółki w podatku od towarów i usług za 12/2002r. w kwocie 656 746.46 zł wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami za zwłokę w kwocie 260 714.32 zł oraz kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 96 763,70 zł, natomiast w pozostałej części umorzył postępowanie w sprawie. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]listopada 2013 r. W uzasadnieniu Minister Finansów przytoczył treść art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1015, ze zm. – dalej: u.p.e.a.) oraz wskazał, że w jego ocenie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., tj. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Środek ten został zastosowany w prawidłowy sposób, zgodnie z art. 89 u.p.e.a. Bowiem zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 2 września 2013 r. natomiast Zobowiązanym 5 września 2013 r. Zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika, a forma zawiadomienia odpowiadała formie przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), które obowiązywało na dzień dokonania ww. czynności egzekucyjnej. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tą kwestię. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dokonując zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym za 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Minister Finansów podkreślił też, że w trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają rozpatrzeniu kwestie materialnoprawne stanowiące podstawę uruchomienia odrębnego postępowania administracyjnego. W ramach postępowania egzekucyjnego strona posiada bowiem ochronę prawną na każdym jego etapie. Stąd kwestie mające wpływ na prawidłowość prowadzonego postępowania egzekucyjnego są rozstrzygane w trybie art. 34 u.p.e.a. i art. 59 u.p.e.a. Postępowanie skargowe zatem nie może być traktowane jako uniwersalny środek zaskarżenia w ramach którego można podnosić kwestie podlegające rozpoznaniu w odrębnych trybach postępowania. Zatem okoliczności dotyczące przedawnienia przedmiotowych należności oraz bezpodstawnego prowadzenia egzekucji z majątku Skarżącej, z uwagi na fakt, że posiadają z mężem rozdzielność majątkową, nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 54 u.p.e.a. W ramach takiej skargi nie ocenia się bowiem zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani prawidłowości prowadzenia takiego postępowania. Końcowo Minister Finansów wyjaśnił, że załączona przez Skarżących do zażalenia decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. została wydana dnia [...] września 2013 r. czyli dopiero po sporządzeniu przez organ egzekucyjny zawiadomienia nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Doręczenie Skarżącym ww. zawiadomienia również nastąpiło przed wydaniem ww. decyzji. Skarżący nie zgodzili się z postanowieniem Ministra Finansów i złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnieśli o uchylenie postanowienia i uchylenie jego skutków, gdyż zostało ono dokonane wobec osoby nie będącej stroną postępowania, a także dotyczy odpowiedzialności osoby trzeciej, która już wygasła. Wnieśli też o zwrot nienależnie zabranej nadpłaty, gdyż zajęto prawo majątkowe osoby nie mającej żadnych zobowiązań wobec budżetu. Skarżący wyjaśnił, że otrzymał decyzję o jego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki z o.o. P., z uwagi na fakt, że był on członkiem Zarządu tej spółki. Zobowiązanie podatkowe spółki wygasło w 2011 roku przez przedawnienie, co winno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych, z uwagi na ich bezprzedmiotowość gdyż wskazuje na to decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. dołączona do odwołania. Uchylenie tytułu wykonawczego dotyczy podatku, odsetek i kosztów egzekucyjnych i jest już wydane przez organ egzekucyjny oraz znajduje się w aktach sprawy. Dlatego też działanie podjęte przez organ egzekucyjny, dotyczące umorzonego postępowania jest bezpodstawne i niezrozumiałe, co oznacza konieczność wycofania z obrotu prawnego wydanego zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, gdyż to czynność niemająca oparcia materialnego, już tylko z tego powodu, że nie istnieje decyzja podatkowa dająca prawo do egzekucji administracyjnej, z majątku Skarżącego. Dodatkowym nieuprawnionym działaniem jest skierowanie pisma i czynności egzekucyjnej do Skarżącej, która nigdy nie miała zobowiązań podatkowych wynikających z tytułu wykonawczego, gdyż zobowiązanym do solidarnej zapłaty podatku z P. był jedynie jej mąż, L.Z.. Skarżący mają zniesioną małżeńską ustawową wspólność majątkową, a dla M.Z. nigdy nie doręczono decyzji o jej wspólnej odpowiedzialności za zobowiązania Skarżącego. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Postępowanie egzekucyjne wszczęto na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., wystawionego na Skarżącego i jego małżonkę (k. 15 akt administracyjnych). Tytuł ten został doręczony Skarżącym w dniu 15 maja 2012 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru – k. 11A i 12). Z akt sprawy nie wynika, by Skarżący wnieśli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zawiadomieniem z dnia 2 września 2013 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym (liniowym) za 2012 r. w Urzędzie Skarbowym W. (k. 3). Skarżąca odebrała odpis zawiadomienia o zajęciu w dniu 5 września 2013 r. (k. 4). W reakcji na to zawiadomienie i zgodnie z zawartym w nim pouczeniem Skarżący wnieśli skargę na czynność zajęcia (k. 1). W skardze tej, jak i w kolejnych pismach procesowych w toku postępowania egzekucyjnego oraz w samej skardze do sądu administracyjnego Skarżący podnosili kwestie przedawnienia i błędnego skierowania tytułu wykonawczego do Skarżącej. Skarga ta została oddalona postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r., które – po rozpatrzeniu wniesionego nań zażalenia – Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. W obu tych postanowieniach organy egzekucyjne wskazywały, że w ramach postępowania ze skargi na czynności egzekucyjne nie mogą być badane kwestie materialne, a Skarżący mogą na każdym etapie złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując konkretną ku temu podstawę. Zdaniem Sądu, rzecz jednak w tym, że Skarżący podstawę taką wskazali, tyle że w piśmie obejmującym skargę na czynności egzekucyjne. Powstał zatem problem oceny, czy owa "skarga na czynności egzekucyjne" jest taką skargą, czy też jest to inny środek prawny. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że pisma w postępowaniu administracyjnym kwalifikuje się według treści, a nie według nadanej mu nazwy (zob. np. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 796/09, gdzie stwierdzono, że "przy ustaleniu charakteru pisma decydujące znaczenie ma ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności"). W okolicznościach rozpoznanej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że z treści pism Skarżących jednoznacznie wynikało, że zmierzają oni do podważenia podstaw prowadzenia wobec nich egzekucji z powodu przedawnienia i błędu co do osoby zobowiązanego. Okoliczności te stanowią postawę zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a.) oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a.). Skarżący wprawdzie zarzutów nie wnieśli, ale – jak podkreślały organy egzekucyjne – wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego mogły wnieść zawsze. Zdaniem Sądu, na taką właśnie intencję Skarżących wskazuje treść ich "skargi" oraz dalszych pism, w których sformułowano takie, a nie inne zarzuty, które jednoznacznie wskazują, że Skarżącym chodziło o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Świadczą o tym zawarte w "skardze" twierdzenia, takie jak: "zobowiązanie podatkowe wygasło w 2011 r. przez przedawnienie, co powinno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych z uwagi na ich bezprzedmiotowość", "działanie podjęte przez organ egzekucyjny jest bezpodstawne i niezrozumiałe, co oznacza konieczność wycofania z obrotu prawnego wydanego zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego". Z treści skargi wynika wprawdzie, że Skarżący kwestionują również zajęcie, ale wynika z niej niewątpliwie, że czynią to wyłącznie w kontekście zarzutów wskazujących na niedopuszczalność prowadzenia egzekucji i jako jej konsekwencję. Wszystko to sprawia, zdaniem Sądu, że zakwalifikowanie przez organ egzekucyjny pisma Skarżących jedynie według nadanej mu nazwy, bez uwzględnienia jego treści, nie było prawidłowe. W ocenie Sądu, doszło w ten sposób do naruszenia przepisów postępowania – art. 54 i art. 59 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 63 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem organy uwzględniły treść pisma Skarżących, a nie tylko jego nazwę, to albo zakwalifikowałyby "skargę" jako wniosek o umorzenie postepowania i tak go rozpoznały ze wszystkimi tego konsekwencjami, albo co najmniej musiałyby powziąć wątpliwość co do intencji Skarżących, co z kolei uzasadniałoby ich wezwanie, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., do sprecyzowania żądania. Od wyniku wyjaśnień Skarżących zależałoby następnie wdrożenie stosownego trybu postępowania (ze skargi na czynności egzekucyjne lub z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Zaskarżone postanowienie – i postanowienie je poprzedzające – wydane bez ustalenia intencji Skarżących, jako dotknięte wskazanymi uchybieniami, nie mogło się więc ostać. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny dokona raz jeszcze weryfikacji żądania Skarżących z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej w niniejszym wyroku. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), a w ramach stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, uchylił też poprzedzający zaskarżone postanowienie akt w postaci postanowienia Dyrektora izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 p.p.s.a.). O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono z uwagi na brak stosownego wniosku Skarżących w tym zakresie (art. 209 p.p.s.a.).