III SA/Wa 654/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. III SA/Wa 654/06 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w W. (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako zakład) odmawiającą skarżącemu umorzenia zaległości wobec zakładu z tytuły składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 1999 r. do stycznia 2004 r. Skarżący R. P. pismem z dnia 04 sierpnia 2005 r. zwrócił się do zakładu o umorzenie jego zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, gdyż jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest gospodarstwo rolne o powierzchni 1,5 ha. przeliczeniowych. Skarżący wskazywał, że ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci w wieku 7 i 5 lat. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. zakład odmówił R. P. umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 1999 r. do stycznia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji zakład stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części powoływanej jako u.s.u.s., które stanowią przesłankę do uznania że w stosunku do zobowiązanego wystąpiła całkowita nieściągalność składek, gdyż skarżący co prawda jest bezrobotny to jednak posiada nieruchomość, z której może być prowadzona egzekucja. Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane ze względu na okoliczności określone w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie, jednakże organ nie wskazał czy przepisy rozporządzenia uzasadniały umorzenie skarżącemu zaległych składek. Od decyzji zakładu skarżący złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako Prezes ZUS) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Ponadto R. P. wskazywał, że zaległości z tytułu składek powstały wskutek tego, że nie wiedział, że ma obowiązek opłacać składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i był przekonany, że w okresie wymienionym w decyzji zakładu podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników . Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji zakładu i stwierdził, że w przypadku skarżącego nie występuje całkowita nieściągalność składek. Organ wskazywał, że zaległości z tytułu składek "długo nie ulegną przedawnieniu" a sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie. Z tego względu w stosunku do skarżącego nie zachodzi żadna przesłanka do umorzenia składek. Na tę decyzję R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną. Skarżący wskazywał, że ponoszone przez niego niezbędne do zapewnienia podstawowego poziomu utrzymania skarżącego i jego rodziny wydatki nie pozwalają mu na zapłatę zaległych składek. Te okoliczności zdaniem skarżącego stanowiły wystarczającą przesłankę do umorzenia składek na podstawie przepisów rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżący nie wskazał w skardze. Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy obydwu instancji w decyzjach nie wyjaśniły w sposób należyty znaczenia przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż w uzasadnieniach decyzji brak jest potwierdzenia, że organy w ogóle badały stan faktyczny sprawy pod kątem możliwości zastosowania tego przepisu. Należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy, pkt -1 opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący powoływał się na wymienione w tym przepisie okoliczności uzasadniające jego zdaniem umorzenie mu zaległości z tytułu składek. W decyzji organów obydwu instancji brak jest rozważenia tych okoliczności w kontekście treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W uzasadnieniu obydwu decyzji organy nie wskazują jakie okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie mające znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy zostały udowodnione oraz nie wskazują dowodów potwierdzających te okoliczności. W ocenie Sądu w świetle powołanego przepisu rozporządzenia nie wystarczy tak jak to uczyniły w niniejszej sprawie organy, ogólne stwierdzenie, że skarżący posiada majątek z którego może być prowadzona egzekucja. Rozpoznając niniejszą sprawę organy obowiązane były w uzasadnieniu decyzji rozważyć czy dochody skarżącego wystarczą mu na zapłatę zaległych składek bez spowodowania uszczerbku dla niezbędnego utrzymania skarżącego i jego rodziny. W uzasadnieniach obydwu decyzji brak jest tego rodzaju rozważań. Z tego względu Sąd uznał, że w rozpoznanej sprawie organy obydwu instancji zaniechały zbadania stanu faktycznego sprawy w zakresie możliwości zastosowania w stosunku do skarżącego przepisów rozporządzenia, mimo że z treści przepisów rozporządzenia wynikało że dają one organom uprawnienie do umorzenia składek, a zatem do rozstrzygnięcia w przedmiocie wnioskowanym przez skarżącego. Zaniechanie to stanowiło naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie w jakim przepisy te nakładają na organy obowiązek wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie to zdaniem Sądu miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie pozwala na stwierdzenie czy wydane w sprawie decyzje były zgodne z przepisami prawa regulującymi uprawnienia skarżącego w zakresie objętym rozstrzygnięciami decyzji organów obydwu instancji. W zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej organy ograniczyły się do stwierdzenia, że w sprawie skarżącego nie występuje całkowita nieściągalność składek oraz że nie wystąpiły inne przesłanki do umorzenia składek, jednakże nie wskazały tych przesłanek oraz dowodów potwierdzających, że przesłanki te w sprawie skarżącego nie występują. Z tego względu należało uznać, że obydwie decyzje naruszają art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Naruszenie to wystąpiło w decyzjach organów obydwu instancji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Masrtysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Ponadto Sąd wskazuje że organy mają obowiązek stosować w postępowaniu przepis art. 10 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 11, 77 i 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.