III SA/Wa 655/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 29 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1000 zł od wniesionej skargi kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 30 maja 2008 r. Skarżący – J. S. zwrócił się do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od ww. opłaty. W uzasadnieniu, Skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej, z uwagi na stosunkowo wysokie koszty utrzymania rodziny oraz niewysokie dochody. Oświadczył, iż po rozwodzie przekazuje w miarę możliwości alimenty zasądzone na rzecz czwórki dzieci w łącznej wysokości 15.000 zł. Z kolei jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności wynosi 2.500 zł. Skarżący stwierdził również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Pismem z 22 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do nadesłania: zeznań podatkowych za 2007 r. (m.in. PIT-36L, PIT-37); deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące; zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych w 2008 r.; wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W piśmie tym zawarto także wezwanie do wskazania: wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz źródeł ich finansowania (miesięczne zestawienie dochodów i wydatków); tytułu prawnego do lokalu przy ul. [...] w W.; innych okoliczności, które uzasadniają przyznanie Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał zeznania PIT-36L i PIT-37 za 2007 r., deklaracje VAT-7 oraz PIT 5L. Ponadto wyjaśnił, iż wynajmuje lokal przy ul. N. Oświadczył, ze nie posiada rachunków bankowych, na których byłyby aktualnie środki finansowe lub obroty w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Podniósł, że utrzymuje się z dochodów osiąganych jako [...]. Postanowieniem z 10 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie, dochowując terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw. Rozstrzygnięciu referendarza Sądowego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "ppsa") poprzez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z powodu rzekomego nie wykazania przesłanek ustawowych do skorzystania z tego prawa. Uzasadniając sprzeciw Skarżący powtórzył, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie stosunkowo wysokiego wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczył, ze jego dochody w 2008 r. były niewysokie. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu z 10 września 2008 r. dotyczącym jego przychodów, wskazując, że do jego dyspozycji pozostają wyłącznie dochody, a nie przychody. W ocenie Skarżącego, powyższe rozumowanie doprowadziło do błędnego ustalenia jego sytuacji majątkowej i niezasadnego przypisania mu wysokich możliwości płatniczych. Końcowo Skarżący podkreślił, że Sąd zupełnie pominął jego wysokie wydatki na utrzymanie czwórki małoletnich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Nie oznacza to jednak wyeliminowania z obrotu czynności referendarza sądowego podjętych w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Czynności te, w tym wezwania, mogą stanowić podstawę dla orzeczenia Sądu w sprawie będącej przedmiotem sprzeciwu. Dalej zauważyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ppsa. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ppsa Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych od wniesionej skargi kasacyjnej. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Z powyższego przepisu wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, oceniając sytuacje majątkową Skarżącego Sąd ma na uwadze nie tylko faktyczny stan dochodów Skarżącego oraz dane dotyczące bieżących wydatków, ale także jego potencjalne możliwości zarobkowe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy godzi się zauważyć, że Skarżący domaga się zwolnienia od opłaty sądowej w kwocie 1000 zł. Wnioskodawca jest [...] – właścicielem [...] Sp. komandytowa. Z tego tytułu osiągnął w 2007 r. przychód w wysokości [...] zł (zgodnie z PIT- 36L). Z kolei w bieżącym roku osiągnął przychód w wysokości 124.331 zł (zgodnie z PIT 5L - deklaracja na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za czerwiec 2008 r.). Skarżący ponosi jednocześnie dość znaczne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto w 2007 r., obok przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wnioskodawca uzyskał przychody z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) – 3.528 zł oraz z tytułu innych źródeł – 7.352,56 zł (zgodnie z PIT-37 za 2007 r.). Na urzędowym formularzu PPF Skarżący wskazał, że jego miesięczne dochody wyrażają się kwotą 2.500 zł. Z kolei po stronie wydatków Skarżący wskazał regulowane "w miarę możliwości" alimenty na czwórkę małoletnich dzieci w łącznej wysokości 15.000 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił także, że jest jedynie najemcą lokalu mieszkalnego przy ul..[...] w W., lokal ten jest własnością m. W.. W ocenie Sądu, dokonana, na podstawie złożonych do akt sprawy oświadczeń Skarżącego i nadesłanych dokumentów, analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy zauważyć bowiem, że oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Tym niemniej, w celu dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej, w oparciu o przepis art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ppsa, wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji o jego sytuacji majątkowej (pismo z 22 sierpnia 2008 r., k. 225, t. II). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący nadesłał szereg dokumentów (wymienione powyżej), ale nie odniósł się do zagadnienia dotyczącego wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie oraz źródeł ich finansowania (miesięczne zestawienie dochodów i wydatków). Z kolei odpowiadając na wezwanie Sądu do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych rachunków bankowych, na których byłby aktualnie środki finansowe lub obroty w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Na tym Skarżący poprzestał. Wobec powyższego zauważyć należy, iż wezwanie z 22 sierpnia 2008 r. było precyzyjne i nie pozostawiało żadnego marginesu interpretacyjnego. Nie dotyczyło nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, na których są środki finansowe oraz dokonywane są operacje. To rozpoznający wniosek dokonałby takie oceny po nadesłaniu stosownej dokumentacji. Skarżący uniemożliwił Sądowi dokonania oceny jego zdolności płatniczych także poprzez brak nadesłania miesięcznego zestawienia dochodów i wydatków, ograniczając się wyłącznie do wskazania osiąganych dochodów (2.500 zł) i regulowanych "w miarę możliwości" alimentów na czworo małoletnich dzieci (15.000 zł). W ocenie Sądu, jeśli powyższe okoliczności nie wskazują na niespójną argumentację w zakresie sytuacji materialnej Skarżącego, to w każdym razie świadczą o bierności wnioskodawcy w rzetelnym i wyczerpującym przedstawieniu jego aktualnej kondycji finansowej, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, gdzie mowa jest o "wykazaniu" określonej sytuacji materialnej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Stąd też, uznać należy, że Skarżący uchylił się od wskazania okoliczności, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna wypełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy wymaga bowiem zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania, co z uwagi na ww. braki stosownej dokumentacji i oświadczeń okazało się niemożliwe. Jednocześnie, w ocenie Sądu, z uwagi na aktualność pozostającego w mocy wezwania z 22 sierpnia 2008 r., jak również treść art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, brak było podstaw do kierowania do Skarżącego kolejnego wezwania w trybie art. 255 ppsa. Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, postanowił jak w sentencji.