III SA/Wa 657/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 25/3/2016 r. po rozpoznaniu wniosku A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /12/2015 r Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę od wpisu od skargi powyżej kwoty 100 zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r poz 270 ze zm) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżący, tj A. G. , zwrócił się na formularzu PPF z 25/1/2016 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Strona wskazała, że: - jest na zasiłku dla bezrobotnych; - nie może znaleźć pracy; - żona ma mieszkanie o pow 54 m kw; - ma też samochód osobowy; - skarżący uzyskuje miesięcznie ok 678 zł, żona ok 1344,79 (z tytułu renty); - wydaje na czynsz, media, leki kwotę ik 1150 zł miesięcznie, a z tytułu utrzymania samochodu – 200 zł. Referendarz sądowy dał wiarę wyjaśnieniom strony w PPF i realizując wskazania wynikające z zasady szybkości postępowania odstępuje od sprawdzania i weryfikowania zdolności płatniczych strony poprzez wezwanie o przedstawienie określonych dokumentów (wyciągi z rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych, zaświadczenia z MOPS i urzędu pracy oraz inne). Referendarz sądowy wskazuje, że w sprawie wymagany jest wpis sądowy od skargi (jedyny wymagalny koszt sądowy) w kwocie niespełna 300 zł, zatem do tej kwoty przede wszystkim należy odnieść zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy nie ma podstaw – w wyniku powziętych działań - do uznania, że oświadczenia strony w formularzu PPF są nieprawdziwe lub niezupełne. Co więcej, informacje zawarte w formularzu są spójne. Jak wskazał Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 15/9/2015 r 42689/09 Mogielnicki p. Polsce, ma miejsce naruszenie prawa do Sądu i art. 6 § 1 Konwencji w sytuacji, kiedy sądy krajowe ograniczyły się do rozważań na temat obowiązku zabezpieczenia należności na poczet kosztów postępowania, stanu majątku nieruchomego i wpływów finansowych – bez oceny wszystkich okoliczności sprawy – w szczególności realnej możliwości zgromadzenia środków w sprawie, w realnej sytuacji strony. Zważywszy na fakt, że dochody gospodarstwa domowego strony, wliczając w to zasiłki z MOPS, liczą – w skali miesiąca – ok 2023 zł, natomiast minimum socjalne obliczone przez Instytut Pracy i Studiów społecznych, dla gospodarstwa domowego dwuosobowego wynosi ok 1744 zł (dane na stronie: https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne), trudno uznać, że strona posiada "wolne" środki na koszty postępowania. Środki, które posiada realnie strona przekraczają bowiem, ale tylko w niewielkim zakresie, tzw "minimum egzystencji" (913 zł), tj kwotę wyznaczająca poziom życia, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju człowieka (Deniszczuk, Sajkiewicz 1997). Należy przy tym zaznaczyć, że strona poszukuje pracy – bezskutecznie – od dłuższego0 czasu. Obowiązek uiszczenia kosztów w sprawie nie powinien natomiast powodować nawet następstw w postaci zbliżenia choćby do "zagrożenia" podstaw egzystencji, ponieważ warunkiem umożliwiającym przyznanie prawa pomocy jest "zagrożenie dla utrzymania koniecznego", które nawiązuje raczej do "minimum socjalnego", a nie do "minimum egzystencji". Referendarz sądowy, oceniając wniosek o prawo pomocy, bierze pod uwagę zadeklarowane przez skarżącego wydatki. Skoro strona domaga się "kredytowania" sporu sądowego przez ogół podatników należy w decyzji referendarza uwzględnić stan majątkowy i zasoby ogółu podatników. Obecnie na tysiąc mieszkańców Polski przypada 486 samochodów. Oznacza to, że nie każdy, lecz co niespełna co drugi obywatel posiada samochód. Dlatego referendarz sądowy przyjął, że domagając się zwolnienia od kosztów sadowych skarżący powinien poczynić oszczędności w swoich wydatkach, zwłaszcza jeżeli mogą być uznane za "zbytkowne" przyjmując kryteria oceny ogółu podatników. W niniejszej sprawie istnieje możliwość nałożenia ograniczeń w wydatkach strony związanych z choćby eksploatacją samochodu. Ograniczenie przymusu oszczędności w tej mierze do pełnej kwoty 200 zł referendarz sądowy uzasadnia brakiem chęci zbyt głębokiej ingerencji w obrany sposób życia skarżącego. Dlatego, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.