III SA/Wa 664/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków S. T., P. T. i A. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T., P. T. i A. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżący – S. T. i A. T. (występująca w imieniu własnym i jako przedstawiciel ustawowy P. T.) złożyli na urzędowym formularzu PPF wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. W uzasadnieniu wniosków wskazano, że zarówno S., jak i P. T. znajdują się na utrzymaniu swojej matki – A. T. , która przebywa obecnie na urlopie [...] i z tego tytułu pobiera zasiłek [...]. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnili, że nie posiadają rachunków bankowych. Umowa między nimi, a pełnomocnikiem nie określa zasad wypłaty wynagrodzenia, bowiem zależne ono będzie od pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. Tytuł prawny do zajmowanego lokalu w Z. posiadają Skarżący. Jedynym źródłem utrzymania A. T. jest zasiłek [...] w kwocie 2.047,74 zł netto. S. T. nie posiada obecnie żadnych źródeł utrzymania i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Skarżący przedstawili zeznania podatkowe, potwierdzenie wypłaty zasiłku, dowody obrazujące wysokość wydatków za gaz, energię, wodę i ścieki. W tak przedstawionym stanie faktycznym referendarz sądowy postanowieniem z 23 kwietnia 2012 r. odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia pełnomocnik Skarżących w ustawowym terminie złożył sprzeciw. Podkreślił, iż Skarżący nie wykazali wszelkich wydatków, ograniczając się do wybranych opłat w celu wykazania, że wysokość koniecznych, miesięcznych opłat ponoszonych przez A. T. z tytułu utrzymania domu, wyczerpuje niemal w całości jedyne stałe źródło utrzymania – zasiłek [...]. A. T. oświadczyła, iż korzysta z pomocy rodziców w zakresie, w jakim jej przychód nie pokrywa koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (np. zakup żywności, lekarstw). S. T. nie pobiera nauki, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna i pozostaje na utrzymaniu matki. Pełnomocnik podniósł, iż został pominięty fakt, że na utrzymaniu A. T. pozostaje jeszcze dwoje dzieci – A. i T. K., z tytułu urodzenia których pobiera ona zasiłek [...]. Wyjaśnił, iż A. T. była właścicielką [...], którego sprzedaż nastąpiła między 2006 a 2007 r. Zarządzeniem z 16 maja 2012 r. pełnomocnik Skarżących został wezwany do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Skarżących wskazał, że jedynym źródłem utrzymania A. T. jest zasiłek [...]. Nie otrzymuje ona alimentów, rent ani innych świadczeń. W zakresie, w jakim zasiłek [...] nie pokrywa bieżących potrzeb rodziny, korzysta z pomocy finansowej rodziców. Korzysta również doraźnie z pomocy finansowej ojca dwójki najmłodszych dzieci. Wskazanie stałej kwoty uzyskiwanej pomocy jest utrudnione, bowiem jest to pomoc doraźna. Pełnomocnik podkreślił, iż ponoszone przez Skarżących bieżące wydatki nie przekraczają przeciętnego poziomu utrzymania gospodarstwa domowego i wynoszą około 3.000 zł. Jedynym składnikiem majątkowym posiadanym przez Skarżących o wartości przekraczającej 10.000 zł jest tytułu prawnych do lokalu w Z. przy ul. [...]. P. T. pobiera naukę w publicznej szkole zawodowej i pozostaje na utrzymaniu matki oraz dziadków. Pełnomocnik wyjaśnił, że opłaty za lokal przy ul. [...] w Z. ponoszą jego właściciele tj. rodzice A. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej jako: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., sygn. akt I FZ 63/05, niepubl.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). W ocenie Sądu przyznanie Skarżącym prawa pomocy w całości, tj. w żądanym zakresie nie jest zasadne, bowiem nie można uznać, że Skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z wyjaśnień przedstawionych przez Skarżących wynika, że posiadają oni stałe źródło utrzymania, jakim jest zasiłek [...] pobierany przez A. T. w wysokości 2.047 zł netto miesięcznie. W zakresie natomiast, w jakim zasiłek ten nie pokrywa bieżących potrzeb rodziny, korzystają z pomocy finansowej rodziców A. T. oraz doraźnie z pomocy finansowej udzielanej przez ojca dwójki najmłodszych z jej dzieci. Skarżący podkreślili, iż ponoszone przez nich wydatki nie przekraczają poziomu utrzymania przeciętnego gospodarstwa domowego i wynoszą około 3.000 zł. Nie wykazali również, jakoby zalegali z jakimikolwiek płatnościami. Jednakże Sąd uznał, biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego w kwocie 41.857 zł, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego oraz sytuację majątkową Skarżących, że uiszczenie wpisu w całości w obecnej sytuacji mogłoby doprowadzić do uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i rodziny. Tym samym spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem środki posiadane przez Skarżących nie są dostateczne do poniesienia pełnych kosztów postępowania. Z tych względów, Sąd postanowił zwolnić Skarżących od wpisu ponad kwotę 1.000 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.