III SA/Wa 680/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi S. w D. sp. z o. o. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącej spółki kwotę 5600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił skarżącej umorzenia należnych wpłat na PFRON za okres od września 1997r. do stycznia 2000r., kwiecień, maj i lipiec 2000r., okres od września do kwietnia 2001r., za lipiec i grudzień 2001r. oraz luty i sierpień 2002r wraz z odsetkami. Wskazał, iż skarżąca była zobowiązana do dokonywania comiesięcznych wpłat na Fundusz i był to obowiązek ustawowy wynikający z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46 , poz. 201 z późn. zm.; dalej stara ustawa o rehabilitacji) oraz art. 21 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.; dalej ustawa o rehabilitacji). Organ stwierdził, iż instytucja umorzenia zaległości jest instytucją wyjątkową i przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwalają na jej zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Takiej okoliczności nie stanowiła trudna sytuacja w rolnictwie oraz niekorzystne warunki klimatyczne. Organ wskazał, iż wniosek skierowany do Ministra Pracy i Polityki Społecznej jako odwołanie od decyzji określającej wysokość zaległości z tytułu wpłat na PFRON, zawierający wystąpienie o umorzenie, został rozpatrzony przez Prezesa Zarządu PFRON jako organ I instancji. W odwołaniu z 12 września 2003r. skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest niesłuszna i wskazała rzeczywisty, według niej, przebieg rozliczeń z PFRON. Podniosła, iż należność główna uregulowana została w całości, a ciążyło na niej jedynie zobowiązanie z tytułu odsetek. W związku z powyższym wniosła o skorygowanie naliczonych odsetek do dat przekazanych wpłat na PFRON. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r. Minister Polityki Społecznej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wyjaśnił, iż fakt, że skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji finansowej w wyniku powodzi nie może stanowić wystarczającej przesłanki do przychylenia się do wniosku umorzeniowego, a z podobnymi problemami boryka się wiele podmiotów gospodarczych. Podmiot gospodarczy powinien się liczyć z możliwością zaistnienia trudności finansowych. Wskazał, także na wynikające z ustawy o rehabilitacji możliwości złagodzenia ustawowego obowiązku wpłat na PFRON oraz konieczność powstrzymania się od uszczuplenia środków Funduszu. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wskazał, iż jest to decyzja utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2002r. określającą wysokość zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 181, 187, 188, 191 i 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60; dalej ord. pod.) poprzez nieuwzględnienie dowodów złożonych przez skarżącą przy odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 2002r. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON powołał się m.in. na okoliczności, które nie występowały w sprawie. Z uzasadnienia wynikało bowiem, że "skarżąca uzasadniła swoje odwołanie trudną sytuacją materialną wynikającą z faktu, iż prowadząca Agencję [...] jest matką samotnie wychowującą dziecko". Z tego względu nie wiadomo było, czy przedmiotem rozważań będących podstawą utrzymania w mocy decyzji było odwołanie skarżącej i argumenty przez nią przedstawione. Tym bardziej, że w dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy nie ustosunkował się w ogóle do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a przede wszystkim do zarzutu uregulowania spornych wpłat W dalszej części skargi pełnomocnik wskazał, że odwołanie skarżącej z 27 grudnia 2002 r. nie zostało przekazane organowi odwoławczemu, a Prezes Zarządu PFRON wydał w dniu [...] sierpnia 2003 r. nową decyzję odmawiającą umorzenia należnych wpłat i odsetek. Z naruszeniem przepisów art. 181, 187, 188 i 191 ord. pod. nie rozpatrzono dołączonych przez skarżącą dowodów i nie rozważono merytorycznie jej zarzutów, ograniczając się wyłącznie do wywodu uznaniowości umorzenia zaległości podatkowej. W tej sytuacji skarżąca złożyła kolejne odwołanie, tym razem wykazując w tabelce daty deklaracji, kwoty przekazanych wpłat i daty zapłaty. Z niewiadomych powodów organy z uporem pomijały zarzuty skarżącej i dowody wykazujące, że zaległość podatkowa nie istnieje i odmawiały umorzenia najistotniejszej zaległości. Z powyższych względów i wobec uregulowania wpłat, odsetki naliczono nieprawidłowo, bo na dzień wydania decyzji, a nie na dzień zapłaty. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, iż wskazane powody złej sytuacji finansowej skarżącej stanowią podstawę do umorzenia zaległych odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przepisy Ordynacji podatkowej znajdują zastosowanie także odnośnie wpłat na PFRON, a uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Na wstępie Sąd uważa za zasadne przywołanie tych przepisów Ordynacji podatkowej, które odnoszą się do obowiązków nałożonych na organ w trakcie prowadzonego postępowania. Zgodnie bowiem z art. 121 ord. pod. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a organy podatkowe obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Zasadę tą należy interpretować jako nakaz takiego działania organów, które będzie uwzględniało nie tylko interesy fiskalne, ale konieczność bezstronnego rozpatrzenia sprawy oraz wyjaśnienia wszystkich faktycznych i prawnych okoliczności, także tych które przemawiają za uwzględnieniem argumentów strony. Pozostaje ona w bliskim związku z zasadą prawdy obiektywnej zawartą w art. 122 ord. pod., zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i regulacją art. 187 § 1 ord. pod., w myśl której organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Realizacja powyższych obowiązków, ma prowadzić do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydania rozstrzygnięcia zgodnego z okolicznościami faktycznym i przepisami prawa. Organ powinien, co zostało sformułowane w art. 124 ord. pod. wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy. W szczególności rolę taką pełnić musi uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, która zapadła w sprawie. Zgodnie z art. 210 § 4 ord. pod. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji nie może sprowadzać się więc jedynie do wymienienia obowiązujących przepisów i opisania stanu faktycznego, ale powinno wskazywać dlaczego organ odniósł się do stanu faktycznego sprawy, w tym argumentów przedstawionych przez stronę, we wskazany w rozstrzygnięciu sposób i czemu zastosował wskazane przez siebie normy prawne. Oceniając realizację tak przedstawionych obowiązków procesowych Sąd stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie uchybiły im organy obu instancji. Organ I instancji wszczął bowiem postępowanie w sprawie umorzenia zaległości skarżącej na podstawie pisma z 27 grudnia 2002r. będącego odwołaniem od decyzji określającej zaległość spółki we wpłatach na PFRON. Zarówno z tego pisma jak i z korespondencji z 24 czerwca 2003r. wynikało, iż skarżąca uważa, że wobec uiszczenia zobowiązania głównego – jakim były należne wpłaty, obciążają ją tylko odsetki za zwłokę. Z tego względu wniosła o umorzenie całości ciążącego na niej zobowiązania – w jej opinii zaległych odsetek. Jak wynika z akt sprawy oraz oświadczenia pełnomocnika strony skarżącej złożonego na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, do chwili obecnej, nie zostało rozpatrzone odwołanie od decyzji określającej stronie wysokość zaległości podatkowych wydanej przez organ I instancji. Wobec braku ostatecznego rozstrzygnięcia wysokości zaległości podatkowych skarżącej rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości czy też odsetek od tych zaległości było przedwczesne. W pierwszej kolejności bowiem należało ostatecznie przesadzić sprawę określenia wysokości zaległych zobowiązań. Nie rozstrzygając kwestii prawidłowości określenia skarżącej zaległości z tytułu wpłat na PFRON, bowiem ta byłaby możliwa jedynie w sprawie ze skargi na ostateczną decyzję określającą zaległości skarżącej, Sąd wskazuje, iż w sytuacji kiedy istniały wątpliwości co do treści żądania skarżącej organ nie powinien potraktować złożonego wniosku jako żądania umorzenia całości zobowiązania. Niezbędne w tym zakresie było bowiem ustalenie jego faktycznej treści. Należy przy tym stwierdzić, iż samo rozpatrzenie zawartego w odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 2002r. wniosku skarżącej było prawidłowe. Organ ten bowiem działając jako organ I instancji był właściwy do załatwienia tego wniosku, podczas gdy do rozpatrzenia samego odwołania właściwy był oczywiście organ II instancji. Na marginesie wskazać należy, iż organ I instancji zgodnie z dyspozycją art. 227 § 1 ord. pod. powinien odwołanie przekazać nie później niż w ciągu 14 dni od jego wniesienia, a nie załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym może być przedmiotem skargi na bezczynność organu wskazanej w treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej u.p.p.s.a.). Ocena rozstrzygnięcia wydanego w II Instancji przez Ministra Polityki Społecznej zdaniem Sądu prowadzi do wniosku, inaczej niż stwierdzono w skardze, że odnosi się ona do wydanej w I instancji decyzji o odmowie umorzenie należności z [...] sierpnia 2003r., a nie do decyzji określającej zaległość skarżącej. Jednakże zawarte w jej treści stwierdzenie, że skarżąca jest "prowadzącą Agencję [...] matką samotnie wychowującą dziecko" z pewnością dotyczy innej sprawy i świadczy jedynie o stopniu wnikliwości jaką wykazał organ w załatwieniu sprawy. Ponadto w treści rozstrzygnięcia organ wskazał na błędną datę odwołania skarżącej i błędną datę zaskarżonej decyzji. Powyższe naruszenie są zdaniem Sądu na tyle istotne, iż analizując treść zaskarżonej decyzji skarżąca mogła powziąć wątpliwość czy decyzja ta odnosi się faktycznie do niej i którego odwołania dotyczy. W świetle powyższego stwierdzić należało, że zarówno organ I jak i II instancji naruszył wskazane wcześniej przepisy dotyczące obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów (art. 121 ord. pod.) ale także z należną wnikliwością w celu ustalenia wszystkich jej okoliczności (art. 122 i 187 § 1 ord. pod.), a uzasadnienia wydanych decyzji, szczególnie tej wydanej przez Ministra Polityki Społecznej nie odpowiadają wymogom art. 210 § 4 ord. pod. Oceniając przeprowadzone w sprawie postępowanie Sąd zbadał także w jaki sposób organy wywiązały się z obowiązku realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Zgodnie z art. 123 § 1 ord. pod. organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powyższym wiąże się także obowiązek wyznaczenie stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zabranego w sprawie materiału dowodowego – w myśl art. 200 § 1 ord. pod. - o ile w sprawie nie zachodzi żaden z wyjątków określonych w § 2 tego przepisu. Sąd stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika aby obowiązku powyższego dochował organ II instancji. Z kolei na podstawie pisma z 15 października 2003r. przy którym przekazano odwołanie skarżącej stwierdzono, iż za wystarczające dla zapewnienia czynnego udziału w postępowania organ I instancji uznał wysłanie raportu zaległości z jednoczesnym wyznaczeniem skarżącej 3-dniowego terminu na jego sprawdzenie. Działania takiego, szczególnie wobec przedstawionych powyżej okoliczności, nie można uznać za realizację dyspozycji art. 200 § 1 ord. pod. i zapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 u.p.p.s.a., a o zakresie wykonalności uchylonych decyzji na podstawie art. 152 u.p.p.s.a.