III SA/Wa 680/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Postanowieniem z 25 czerwca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie tutejszego Sądu odmawiające Skarżącej K. N. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku którym oddalono jej skargę na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. 2. Wykonując zawarte w tym postanowieniu zalecenia NSA Sąd wezwał Skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez nadesłanie skargi kasacyjnej, w odpowiedzi na które Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając swój wniosek podniosła, że pieniądze którymi dysponuje wystarczają na bieżące utrzymanie Skarżącej i dwójki małych dzieci (wyżywienie, opłacenie przedszkola i bieżących rachunków). Wskazała że przyczyną trudnej sytuacji finansowej była nieuczciwość zatrudnionego w sklepie personelu. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. 3. Pismem z 24 lipca 2009 r. (doręczonym w dniu 17 sierpnia 2009 r. w trybie doręczenia zastępczego - dwukrotne awizo) wezwano Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego. 4. Pismem z 30 sierpnia 2009 r. Skarżąca poinformowała że żądane dokumenty przedstawi w ciągu najbliższych kilku dni. Jako powód opóźnienia podała urlopy personelu w wielu instytucjach oraz pobyt Skarżącej z dziećmi na wypoczynku. Do pisma dołączyła zeznanie podatkowe za 2008 r., deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 5. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). 6. W punkcie wyjścia należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu Skarżąca po raz drugi wniosła o przyznanie prawa pomocy. Pierwszy jej wniosek dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W efekcie rozpoznania tego wniosku Sąd postanowieniem z 1 sierpnia 2008 r. zwolnił Skarżącą od kosztów sądowych. Tym samym obecny jej wniosek – którego zakres oznaczyła jako zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata – należy traktować jedynie jako żądanie ustanowienia zawodowego pełnomocnika, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mimo jednak tak zakreślonych granic wniosku do jego oceny zastosowanie będą miały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skoro bowiem w toku niniejszego postępowania Skarżącej przyznano już prawo pomocy w zakresie częściowym, to jej ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, jest w istocie - zgłoszonym niejako "na raty" - żądaniem przyznania w toku tegoż postępowania prawa pomocy w zakresie całkowitym. 7. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 8. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. 9. W niniejszej sprawie Sąd możliwość tę wykorzystał, uznając przedstawione w formularzu PPF informacje dotyczące sytuacji finansowej Skarżącej za zbyt ogólnikowe i niepełne. Wezwanie do nadesłania dodatkowej dokumentacji nie przyniosło jednak oczekiwanych skutków. Skarżąca nie nadesłała wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów. Nie uczyniła tego ani w terminie zakreślonym w wezwaniu z 24 lipca 2009 r. (doręczonym jej w trybie doręczenia zastępczego - dwukrotne awizo w dniach: 3.08. i 11.08.2009 r.), ani w terminie późniejszym (mimo zapewnień i upływu prawie czterech tygodni od ich złożenia w piśmie z 30 sierpnia 2009 r.). Skarżąca nie nadesłała mianowicie: - informacji o wysokości dochodu osiągniętego w okresie styczeń-czerwiec 2009 r.; - nie wskazała i nie udokumentowała wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie; - nie wyjaśniła czy w dalszym ciągu pozostaje w związku małżeńskim z P. N. Faktu tego Skarżąca początkowo w ogóle nie ujawniła. Następnie (etap sprzeciwu – lipiec 2008 r.) wyjaśniła że owszem jest mężatką, ale z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa. Mąż łoży na utrzymanie jej i dzieci gdyż "sam się do tego poczuwa". Dodatkowo podała, że nie jest informowana o wysokości jego zarobków. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (luty 2009 r.) wskazała natomiast że mąż od niej odszedł.; - nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych; - nie wyjaśniła czy sklep ogólnospożywczy przy ul. [...] w W. jest w dalszym ciągu zamknięty. Informację tej treści Skarżąca zawarła w piśmie z 21 kwietnia 2008 r., opierając na niej uzasadnienie poprzedniego swojego wniosku. Podniosła wówczas że pomimo iż sklep nie przynosi żadnych dochodów, obciążają ją wszystkie płatności z nim związane.; - nie wyjaśniła czy obciążają ją koszty utrzymania lokalu przy ul.. [...] m. [...] w W. Takim bowiem adresem jako miejscem zamieszkania posługuje się Skarżąca, podczas gdy z jej oświadczenia wynika, że wynajmuje mieszkanie przy ul. [...]. w W.; - nie wskazała jakie aktualnie spłaca kredyty. Informacja ta jest o tyle istotna, gdyż jak sama wyjaśniła (zob. pismo z 21 kwietnia 2008 r.) ostatnia rata (ok. 2.000 zł miesięcznie) spłacanego kredytu (zaciągniętego w 2004 r. na remont i wyposażenie sklepu) miała przypaść na lipiec 2009 r. Istnieje zatem wysokie prawdopodobieństwo, że kwota ciążących na Skarżącej zobowiązań zdezaktualizowała się.; - nie wskazała na jakim etapie znajduje się aktualnie postępowanie egzekucyjne (czy w dalszym ciągu stosowane jest zajęcie egzekucyjne na koncie bankowym Skarżącej oraz czy zajęto wyposażenie sklepów). O zajęciu konta i wyposażenia Skarżąca wspomniała w piśmie z 21 kwietnia 2008 r. W piśmie z 16 czerwca 2008 r. poinformowała z kolei że ruchomości nie są na razie zajęte ("sprawę zajęcia uznano za niebyłą"). 10. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wskutek nieprzedstawienia przez Skarżącą wyczerpującej argumentacji (w zakresie wskazanym w wezwaniu z 24 lipca 2009 r.) niemożliwe jest przeprowadzenie oceny jej sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż poniesienie przezeń kosztów wynagrodzenia względem wybranego pełnomocnika jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jej i jej rodziny. Skarżąca nie może oczekiwać, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy Sąd poprzestanie na jej ogólnikowych oświadczeniach, iż pieniądze którymi dysponuje wystarczają jedynie na bieżące utrzymanie (wyżywienie, opłacenie przedszkola i rachunków). Bazowanie na samych tylko oświadczeniach strony godziłoby bowiem w istotę instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 254 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.