III SA/Wa 685/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca L. Z. , wniosła do Sądu o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżąca nie pracuje, a jej mąż dopiero rozpoczyna działalność gospodarczą i nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz [...] dzieci ( ur. w [...] ., w [...] oraz w [...] ) Z oświadczenia wynika także, że Skarżąca nie posiada majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wskazała, że ani Ona ani jej mąż nie osiągają dochodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów obrazujących stan majątkowy Skarżąca oświadczyła, że nie posiada konta bankowego ani lokat dewizowych, a jej mąż jako obcokrajowiec nie składa zeznań podatkowych. Cała rodzina Skarżącej utrzymuje się z pomocy jej brata, który reguluje koszty utrzymania rodziny, które średnio wynoszą 800 zł. Skarżąca przedłożyła zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty, z których wynika, że w 2011 r. z tytułu lub dzierżawy Skarżąca uzyskała dochód w kwocie 14.894,79 ( przychód 28.030 zł) natomiast z tytułu stosunku pracy dochód w kwocie 5.298,75 zł. W 2010 r. Skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 3.588.320,84 zł.( przychód Skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej objęty był ryczałtem w wysokości 3%.), a dochód z najmu lub dzierżawy wyniósł 18.397,39 (przychód 33.636 zł) Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 7.679 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową jej męża. Oświadczyła jedynie, że jako obcokrajowiec Jej mąż nie składa zeznań podatkowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Podnieść przy tym należy, że oświadczenia strony okazały się niespójne, a momentami sprzeczne. Skarżąca twierdzi, że nie posiada żadnych dochodów (formularz PPF, rubryka 10. Dochody), natomiast z zeznania o wysokości dochodu poniesionej straty wynika, że Skarżąca w 2010 i 2011 r. uzyskiwała dochody z tytułu najmu lub dzierżawy. Musi zatem posiadać np. nieruchomość, która przynosi jej korzyści. Okoliczności tej Skarżąca jednak nie wyjaśniła. Natomiast w 2010 r. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychód w kwocie 3.588.320,84 zł objęty ryczałtem w wysokości 3%. Kwestii tej Skarżąca również nie wyjaśniła. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 19 marca 2012 r., oraz sprzecznych informacji na temat sytuacji majątkowej Skarżącej i niewskazanie sytuacji majątkowej męża Skarżącej - niemożliwa jest rzetelna analiza ich zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji