III SA/Wa 686/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.L. od postanowienia referendarza sądowego z 2 maja 2018r. w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący J.L. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] grudnia 2017r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012r. Następnie Skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzony od 1990r. przez niego zakład stracił zamówienia od firmy [...], które były głównym źródłem przychodu, od pięciu lat boryka się z kłopotami finansowymi i trudno mu odtworzyć produkcję. Podkreślił, iż od 1996r. prowadzi zakład pracy chronionej, więc nieludzkie byłoby zwolnienie pracowników, bo firma posiada duży majątek. Zaznaczył, iż firma przynosi obecnie straty. Nadto wskazał, że z żoną łączy go "rozdzielność majątkowa", nie posiada nieruchomości, posiada 1/6 spółdzielczego prawa do lokalu (o pow. 50 m2), 1/6 nieruchomości gruntowej, obciążone hipoteką przymusową - nieruchomości związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obciążone hipoteką przymusową, samochody, maszyny, urządzenia. Nie posiada oszczędności i zasobów finansowych. Poinformował, że utrzymuje się z emerytury 1736 zł/m-c. Skarżącego obciąża kredyt (1.211.000 zł) i jego miesięczna spłata (30 tys. zł), ubezpieczenie majątku firmy (2196 zł), lekarstwa (100 zł/m-c), strata firmy (90.093 zł). W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący przekazał plik dokumentów (wyciągi bankowe, dokumenty finansowe związane z prowadzoną działalnością, fakturę za świadczone usługi prawne) i in. W piśmie przewodnim z 18 kwietnia 2018r. wskazał, że utrzymuje się tylko z emerytury, nie posiada osobistego rachunku bankowego, współponosi koszty związane z eksploatacją mieszkania (w kwocie 440 zł), nie podejmuje się prac dorywczych, koszt usług prawniczych pokryje z przyszłych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem z 2 maja 2018r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując iż posiadany przez niego majątek i przychody z działalności gospodarczej pozwalają na wygospodarowanie wpisu sądowego od skargi w kwocie niespełna 31 000 zł. W sprzeciwie od ww. postanowienia Skarżący wniósł o jego uchylenie i zwolnienie Skarżącego od wpisu w całości albo zwolnienie od wpisu w części do wysokości kwoty, która w ocenie Sądu jest możliwa do poniesienia przez Skarżącego bez ponoszenia uszczerbku dla utrzymania i zdrowia dla siebie i rodziny. Motywując złożony środek zaskarżenia Skarżący wskazał, że referendarz sądowy pominął fakt, iż nie może on bez ograniczeń dysponować posiadanymi nieruchomościami z uwagi na przymusową hipotekę ustawową, gdyż ewentualny dochód uzyskany z ich zbycia byłby w pierwszej kolejności przeznaczony na zaspokojenie podmiotu, na rzecz którego jest ustanowiona hipoteka, ZUS, banków i organów skarbowych. Ponadto podkreślił, iż zbycie tych składników skutkowałoby likwidacją prowadzonej działalności gospodarczej, koniecznością zwolnienia zatrudnionych osób niepełnosprawnych. Wskazał, że uzyskiwane przychody są przeznaczane na wynagrodzenia pracowników i minimalne koszty prowadzenia działalności. Wydatki są dokonywane w porozumieniu z wierzycielami. Skarżący podniósł, iż w stosunku do niego jest prowadzonych 51 postępowań egzekucyjnych, a zajęcia rachunków bankowych związane z tymi postępowaniami uniemożliwiają mu swobodne dysponowanie wpłatami. Zaznaczył, że poza przychodami z działalności gospodarczej dysponuje wyłącznie kwotą emerytury, z której zaspokaja podstawowe potrzeby, a jego żona jest osobą przewlekle chorą, która utrzymuje się ze świadczeń otrzymywanych przez ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie referendarza sądowego z 2 maja 2018r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2005r., I GZ 107/05, CBOSA). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2005r., FZ 794/04, CBOSA). Należy również podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza sytuacji majątkowej Skarżącego prowadzi do konkluzji, że brak jest podstaw do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest zatem prawidłowe. W ocenie Sądu prawidłową była analiza sytuacji majątkowej Skarżącego, która nie ograniczyła się wyłącznie do porównania kwoty należnych kosztów sądowych (30.599 zł) oraz kwoty dochodu z emerytury jaką otrzymuje Skarżący po uwzględnieniu kwot zajęć egzekucyjnych (1736,70 zł; dochód - 3032,88 zł/ zaliczka na podatek – 265 zł; składka na ubezpieczenie zdrowotne 272,96 zł – k. 38 akt sądowych), a objęła również przychody uzyskiwane z działalności gospodarczej. Jak zaś wynika z dokumentacji złożonej do akt sprawy, działalność ta pomimo trudności w jej prowadzeniu i toczących się w stosunku do Skarżącego licznych postępowań egzekucyjnych przynosi przychody w znacznej wysokości. Jak wynika bowiem ze złożonego rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2016r. do 31 grudnia 2016r. przychód ze sprzedaży za 2015r. wyniósł 1.053 450,01 zł, a za 2016r 1.057.423,64 zł, natomiast za 2017r. przewidywany przychód miał wynieść 839.174 zł, na co wskazuje zestawienie sald i obrotów za okres sprawozdawczy od 1 stycznia 2017r. do 31 grudnia 2017r. Powyższe zaś oznacza, iż Skarżący nie jest pozbawiony środków finansowych. Sąd wskazuje w tym miejscu, że nie kwestionuje twierdzeń Skarżącego, iż przychody te w znacznej mierze wydatkowane są na wynagrodzenia pracowników, koszty prowadzonej działalności i spłatę zadłużenia, Skarżący nie jest jednak całkowicie pozbawiony swobody w dysponowaniu uzyskiwanym przychodem i w planowaniu wydatków powinien uwzględniać również należności o charakterze publicznoprawnym, jakimi są również opłaty sądowe. W tym miejscu zaznaczyć należy, że referendarz sądowy trafnie zauważył, iż Skarżący ma możliwość dysponowania nieruchomościami (dwiema działkami gruntowymi zabudowanymi i jedną działką niezabudowaną oraz środkami trwałymi przeznaczonymi na potrzeby wykonywanej działalności gospodarcze) w taki sposób, który pozwoli na zwiększenie posiadanych dochodów. Należy bowiem wskazać, iż dysponowanie majątkiem, nie sprowadza się wyłącznie do zbywania składników majątkowych, co w sytuacji obciążenia nieruchomości hipotekami przymusowymi, nie przyniosło by istotnych dochodów, ale również obejmuje najem lub dzierżawę nieruchomości, które przynoszą stały dochód. Jak zaś wynika, z zapisów na koncie działalności gospodarczej Skarżącego za okres styczeń i luty 2018r., już w chwili obecnej osiąga on przychody w znacznych kwotach z najmu pomieszczeń oraz dzierżawy nieruchomości (ok. 30.000 zł miesięcznie) i nie wykazał on jakichkolwiek okoliczności, które uniemożliwiałyby mu zwiększenie dochodów z tego tytułu. Zauważyć również należy, że zawarte w sprzeciwie twierdzenie, iż Skarżący nie ma możliwości dokonywania swobodnych wypłat z rachunków bankowych, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z wyciągów bankowych z rachunku bankowego Skarżącego prowadzonego przez Bank [...] S.A. obejmujących styczeń i marzec 2018r. wynika bowiem, iż Skarżący swobodnie wypłaca gotówkę z tego rachunku bankowego, przy czym tylko we wskazanych wyżej okresach odnotował na tym rachunku wpływy w łączenie kwocie 29.281,25 zł, czyli kwotę zbliżoną do kwoty należności z tytułu wpisu sądowego od skargi. W takim stanie rzeczy uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie należnego wpisu sądowego od skargi, gdyż w przedłożonych przez Skarżącego wybiórczych wyciągów bankowych, dokumentów finansowych i oświadczeń brak jest danych prowadzących do odmiennego wniosku. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.