III SA/Wa 695/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Gurba, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie ze skargi M.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do sierpnia 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Pan M.L. (dalej: "Skarżący") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów niepłaconych podatków, zaś w związku z działalnością organów podatkowych zredukował rozmiar działalności. Skarżący podał również, że nie ma zdolności kredytowej, posiada mieszkanie o pow. 40 m kw. (wartość ok. 400.000 zł) oraz 50 % udziałów w nieruchomości rolnej o pow. 0,3 ha (wartość ok 10.000 zł), nieściągalną wierzytelność od spółki w upadłości (280.000 zł). Jego dochód z tytułu pracy wynosi 1459,48 zł i został zajęty decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego, zobowiązania wobec organów podatkowych to ok. 6.350.000 zł, wobec ZUS - 1500 zł, cywilnoprawne – ok. 10.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 4 września 2017 r. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i informacji o stanie majątkowym i rodzinnym Skarżący poinformował m.in. o tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie korzysta z zewnętrznych źródeł finansowania, posiada dodatkowe zadłużenie (cywilnoprawne) na kwotę ok. 227.142 zł. Ponadto Skarżący wskazał, że jest w stanie partycypować w kosztach postępowania w kwocie 2000 zł oraz że samodzielnie pokrywa koszty zastępstwa procesowego w kwocie 4428 zł. Postanowieniem z dnia 22 września 2017 r. referendarz sądowy zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10.000 zł i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie kontrolne względem Skarżącego toczyło się od 2013 r., zatem od tego momentu powinien on liczyć się z obowiązkiem uczestniczenia w kosztach postępowania. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Wobec powyższego, w ocenie referendarza sądowego należało uznać, iż strona skarżąca nie wykazała w treści formularza PPF i innych oświadczeniach, że nie jest w stanie ponieść wymagalnych kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla swojego utrzymania, zwłaszcza, że w zbliżonym stanie faktycznym i pomimo tożsamych niemal deklaracji znalazła sposób na zgromadzenie środków na poczet wpisu od skargi w wysokości ponad 40.000 zł. Fakt częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych referendarz sądowy uzasadnił tym, że Skarżący zapłacił wpis od skargi w pełnej wysokości, natomiast niewielki odstęp czasowy od daty dokonania zapłaty, może być okolicznością utrudniającą ponowne zgromadzenie środków na poczet wpisu w pełnej wysokości. Pismem z dnia 4 października 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu zakwestionowano tezę referendarza sądowego o niewykazaniu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Skarżącego wniosek został poparty stosowną argumentacją i znajduje uzasadnienie w nadesłanej dokumentacji. Skarżący wskazał również, że nie mógł on przewidzieć, że prowadząc działalność gospodarczą zostanie nieświadomie uwikłany w proceder tzw. karuzeli podatkowej oraz że zostanie zmuszony do prowadzenia wieloletniego sporu. Skarżący podkreślił także, że działania organów skarbowych uniemożliwiały mu prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodów pozwalających na pokrycie kosztów postępowania. W sprzeciwie Skarżący zakwestionował również zasadność twierdzenia referendarza sądowego, zgodnie z którym uiszczenie wpisu w wysokości 40.000 zł oznacza zdolność ponoszenia przez Skarżącego kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym wymaganym kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 20.915 zł, przy czym na mocy postanowienia referendarza sądowego Skarżący uzyskał zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 10.000 zł. Sąd w pełni podziela rozważania referendarza sądowego, które w konkluzji prowadzą do wniosku, że Skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne w kwocie 10.000 zł na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania kasacyjnego. Z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów wynika, że osiąga on dochody z dwóch źródeł, tj. z wynagrodzenia za pracę oraz działalności gospodarczej. Skalę prowadzonej działalności obrazują przedłożone dokumenty źródłowe. Z zeznań podatkowych wynika, że w 2017 r. Skarżący odniósł przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 219.221,62 zł, zaś w 2016 r. – 816.539,13 zł. Z powyższego nie wynika zatem, aby zapłata 10.000 zł przekraczała możliwości finansowe Skarżącego. Należy bowiem zważyć, że to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Sąd nie podziela argumentu Skarżącego, iż nie mógł on przewidzieć konieczności prowadzenia sporów sądowych i zgromadzić odpowiednich środków finansowych na ich opłacenie. Należy bowiem wyjaśnić, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W tym miejscu należy zauważyć, że wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie postępowanie kontrolne zostało wszczęte w 2013 r. Trafna jest zatem konstatacja referendarza sądowego, iż mając świadomość toczącego się postępowania kontrolnego Skarżący powinien był zabezpieczyć środki finansowe na poczet przyszłych sporów administracyjnych i sądowych. Ponadto na możliwość wygospodarowania odpowiednich środków na pokrycie kosztów sądowych przez Skarżącego Sąd wskazał już w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2016 r., w którym szczegółowo rozważono sytuację finansową Skarżącego w latach 2014- 2015. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że sformułowane przez Skarżącego żądanie uchylenia postanowienia referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zawarta w nim ocena sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Skarżącego jest poprawna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.