III SA/Wa 723/09

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący D.S. (w imieniu którego działa matka I. S.) zwrócił się na formularzu PPF o ustanowienie pełnomocnika, argumentując, że w K. nikt nie podejmie się sprawy przeciwko organom podatkowym. Skarżący mieszka z żoną. Ich łączny dochód wynosi 12.660 zł, przy czym jest to dochód "teoretyczny", gdyż żona Skarżącego od października 2009 r. nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Do majątku Skarżący zaliczył mieszkanie oraz akcje o wartości zmiennej ok. 5-7.000 zł. W załączonym do formularza piśmie z 15 lutego 2010 r. pełnomocnik Skarżącego wyraziła swoje rozczarowanie po lekturze uzasadnienia wyroku z 11 grudnia 2009 r. Argumentację powyższą pełnomocnik Skarżącego uzupełniła pismami z 16 lutego, 20 lutego, 24 lutego, 12 kwietnia, 15 kwietnia i 11 maja 2010 r. Wskazała mianowicie, że Skarżący jest rehabilitowany w prywatnej służbie zdrowia, gdyż w państwowej terminy oczekiwania są bardzo długie. Leczenie pochłonęło i nadal pochłania olbrzymie kwoty. Podkreśliła, że zapłaci za sporządzenie skargi kasacyjnej. Wyjaśniła, że Skarżącemu przedłużono wypłatę renty chorobowej do czerwca 2010 r. W 2009 r. dochód z tego tytułu wyniósł 5.279,50 zł. Dodatkowo uzyskał także przychód brutto w kwocie 6.186,39 zł za okres styczeń-marzec 2009 r. W tym czasie przebywał na urlopie zdrowotnym. Skarżący w latach 2007-2008 kilkukrotnie przebywał w szpitalu i sanatorium. W 2009 r. na rehabilitację wydał 4.060 zł. Poniósł również bardzo duże wydatki na wizyty w prywatnych gabinetach lekarskich, zakup drogich leków zagranicznych. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Inaczej mówiąc z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że udowodnienie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża stronę. Odbywa się to przede wszystkim przez wypełnienie urzędowego formularza – w tym przypadku PPF, który ma na celu zobrazowanie kondycji finansowej strony. Zdarza się jednak, że zawarte w tym formularzu oświadczenia nie pozwalają na całościowy wgląd w sytuację majątkowo-rodzinną wnioskodawcy. Przykładowo nie podaje on wysokości wydatków na bieżące utrzymanie. W tej sytuacji wzywa się go do przedstawienia brakujących informacji. Bywa i tak, że Sąd chce mieć pewność co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. W tym celu wzywa ją do przedstawienia dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Taką możliwość daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Z tych powodów, a nie sugerowanego przez pełnomocnika Skarżącego "kaprysu, rozliczenia, zastraszenia", czy też "złośliwości" (zob. pisma z 12 i 15 kwietnia 2010 r.) referendarz sądowy skierował do niego pismo z 1 marca 2010 r., wzywając do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów Skarżącego. Celem tego wezwania było m. in. pozyskanie dowodów na potwierdzenie takich okoliczności jak: 1) niewypłacenie – począwszy od października 2009 r.) żonie Skarżącego wynagrodzenia za pracę (co istotne w znacznej kwocie, bo wynoszącej 12.000 zł miesięcznie); 2) stan zdrowia Skarżącego, który przecież bezpośrednio rzutuje na wysokość wydatków na leczenie i rehabilitację, 3) wysokość uzyskiwanych dochodów. Nadto w formularzu PPF zabrakło informacji o: 1) wysokości wydatków na bieżące utrzymanie, 2) wysokości dochodów (Skarżącego i jego żony) osiągniętych w roku ubiegłym, która to informacja pozwoliłaby ocenić czy dochody te kształtowały się na poziomie umożliwiającym poczynienie oszczędności. Nie było też jasne w jaki sposób należy rozumieć stwierdzenie pełnomocnika, że zapłaci za skargę kasacyjną sporządzoną przez ustanowionego pełnomocnika. Stwierdzenie takie sugerowało bowiem, że Skarżący dysponuje kwotą, która umożliwia mu ustanowienie pełnomocnika z wyboru, co z kolei przemawiałoby za nieuwzględnieniem jego wniosku. Gotowość zapłaty za sporządzenie skargi kasacyjnej pełnomocnik podtrzymała w piśmie z 12 kwietnia 2010 r. W niniejszej sprawie Skarżący nie wywiązał się w pełni z obowiązku nadesłania dodatkowej dokumentacji. Nie uczynił tego w terminie zakreślonym w wezwaniu z 1 marca 2010 r., ani w terminie późniejszym (mimo kierowania w tym czasie korespondencji do Sądu). Tym samym Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżący musi mieć świadomość, że przyznanie prawa pomocy jest swoistą formą dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny kondycji finansowej strony. Inaczej mówiąc Skarżący nie może oczekiwać, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy referendarz sądowy poprzestanie na oświadczeniach zawartych w formularzu. Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.