III SA/Wa 723/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, tj. w zakresie częściowym - Skarżący - D. S. (w imieniu którego działa matka I. S.) zwrócił się na formularzu PPF o ustanowienie pełnomocnika, argumentując, że w K. nikt nie podejmie się sprawy przeciwko organom podatkowym. Skarżący mieszka z żoną. Ich łączny dochód wynosi 12.660 zł, przy czym jest to dochód "teoretyczny", gdyż żona Skarżącego od października 2009 r. nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Do majątku Skarżący zaliczył mieszkanie oraz akcje o wartości zmiennej ok. 5.000 - 7.000 zł. W załączonym do formularza piśmie z 15 lutego 2010 r. pełnomocnik Skarżącego wyraziła swoje rozczarowanie po lekturze uzasadnienia wyroku z 11 grudnia 2009 r. Argumentację powyższą pełnomocnik Skarżącego uzupełniła pismami z 16 lutego, 20 lutego, 24 lutego, 12 kwietnia, 15 kwietnia i 11 maja 2010 r. Wskazała mianowicie, że Skarżący jest rehabilitowany w prywatnej służbie zdrowia, gdyż w państwowej terminy oczekiwania są bardzo długie. Leczenie pochłonęło i nadal pochłania olbrzymie kwoty. Podkreśliła, że zapłaci za sporządzenie skargi kasacyjnej. Wyjaśniła, że Skarżącemu przedłużono wypłatę renty chorobowej do czerwca 2010 r. W 2009 r. dochód z tego tytułu wyniósł 5.279,50 zł. Dodatkowo uzyskał także przychód brutto w kwocie 6.186,39 zł za okres styczeń-marzec 2009 r. W tym czasie przebywał na urlopie zdrowotnym. Skarżący w latach 2007-2008 kilkukrotnie przebywał w szpitalu i sanatorium. W 2009 r. na rehabilitację wydał 4.060 zł. Poniósł również bardzo duże wydatki na wizyty w prywatnych gabinetach lekarskich, zakup drogich leków zagranicznych. Postanowieniem z 17 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego, z dochowaniem terminu ustawowego, złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że odmowa przyznania pełnomocnika jest całkowicie bezzasadna. Podkreślił, że choroba przerwała na 3 lata możliwość rozwoju jego kariery zawodowej i związana była z olbrzymimi wydatkami. Ponadto małżonka skarżącego od 5 miesięcy nie otrzymywała wynagrodzenia za pracę. Wyjaśnił, że przyczyną zwrócenia się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego jest wyłącznie niemożliwość sporządzenia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik Skarżącego poinformował, że dwukrotnie rozmawiał w radcą prawnym o sporządzeniu skargi kasacyjnej za kwotę 1.000 zł, jednak nie doszło sfinalizowania sprawy. Podniósł, że kwota za sporządzenie skargi kasacyjnej była "nieopłacalna". W uzupełnieniu sprzeciwu z dnia 6 i 10 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie zwracał się o przyznanie pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa ale na własny koszt. Wskazał, że kilkakrotnie starał się o prawnika w kancelariach prawnych w K., ale albo mu obiecano poprowadzić sprawę albo nie robiono nic, twierdząc, że nie jest potrzebny pełnomocnik ze względu na znajomość sprawy. Zarzucił, że prawnicy nie chcą podjąć się żadnej sprawy wobec organów podatkowych co ma świadczyć o "układach między wymiarem sprawiedliwości a organami podatkowymi". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 17 maja 2010 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ponadto w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sadu z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że udowodnienie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża stronę. Odbywa się to przede wszystkim przez wypełnienie urzędowego formularza – w tym przypadku PPF, który ma na celu zobrazowanie kondycji finansowej strony. Zdarza się jednak, że zawarte w tym formularzu oświadczenia nie pozwalają na całościowy wgląd w sytuację majątkowo-rodzinną wnioskodawcy. Przykładowo nie podaje on wysokości wydatków na bieżące utrzymanie. W tej sytuacji wzywa się go do przedstawienia brakujących informacji. Bywa i tak, że Sąd chce mieć pewność co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. W tym celu wzywa ją do przedstawienia dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Strona w niniejszej sprawie była wezwana pismem z dnia 1 marca 2010 r. do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów Skarżącego. Celem tego wezwania było m. in. pozyskanie dowodów na potwierdzenie takich okoliczności jak: 1) niewypłacenie – począwszy od października 2009 r.) żonie Skarżącego wynagrodzenia za pracę (co istotne w znacznej kwocie, bo wynoszącej 12.000 zł miesięcznie); 2) stan zdrowia Skarżącego, który przecież bezpośrednio rzutuje na wysokość wydatków na leczenie i rehabilitację, 3) wysokość uzyskiwanych dochodów. Nadto w formularzu PPF zabrakło informacji o: 1) wysokości wydatków na bieżące utrzymanie, 2) wysokości dochodów (Skarżącego i jego żony) osiągniętych w roku ubiegłym, która to informacja pozwoliłaby ocenić czy dochody te kształtowały się na poziomie umożliwiającym poczynienie oszczędności. Nie było też jasne w jaki sposób należy rozumieć stwierdzenie pełnomocnika, że zapłaci za skargę kasacyjną sporządzoną przez ustanowionego pełnomocnika. Stwierdzenie takie sugerowało bowiem, że Skarżący dysponuje kwotą, która umożliwia mu ustanowienie pełnomocnika z wyboru, co z kolei przemawiałoby za nieuwzględnieniem jego wniosku. Gotowość zapłaty za sporządzenie skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podtrzymał w pismach z dnia 5, 6 i 10 czerwca 2010 r. Skarżący nie wywiązał się w pełni z obowiązku nadesłania dodatkowej dokumentacji. Nie uczynił tego w terminie zakreślonym w wezwaniu z 1 marca 2010 r., ani w terminie późniejszym (mimo kierowania w tym czasie korespondencji do Sądu). Tym samym Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Trudno bowiem uznać za wystarczające twierdzenia pełnomocnika skarżącego, który na wezwanie z dnia 1 marca 2010 r. wyjaśnił, że brak jest przesłanek aby wysyłać do Sądu bardzo osobiste, szczegółowe dokumenty w tym zaświadczenia o stanie zdrowia. W ocenie strony skarżącej jest to bardzo osobistą i krępującą rzeczą. Oceniając sytuację majątkową Skarżącego uwzględnić należy, że mieszka z żoną. Ich łączny dochód wynosi 12.660 zł, przy czym jest to dochód "teoretyczny", gdyż żona Skarżącego od października 2009 r. nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Do majątku Skarżący zaliczył mieszkanie oraz akcje o wartości zmiennej ok. 5.000 - 7.000 zł. Ponadto Skarżącemu przedłużono wypłatę renty chorobowej do czerwca 2010 r. W 2009 r. dochód z tego tytułu wyniósł 5.279,50 zł. Dodatkowo uzyskał także przychód brutto w kwocie 6.186,39 zł za okres styczeń-marzec 2009 r. Z informacji zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika przez skarżącego we własnym zakresie wiązałoby się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach jego utrzymania. Zauważyć należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie strona Skarżąca nie uprawdopodobniła natomiast, że nie jest w stanie ponieść kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest radca prawny lub doradca podatkowy. W ocenie Sądu wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie zasługiwał więc na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę całość przedstawionej wyżej argumentacji Sąd - na podstawie art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 254 § 1 P.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.