III SA/Wa 728/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości [...] .Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do lipca 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy- Syndyk masy upadłości [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. ponad kwotę 10.000 zł. W uzasadnieniu wniosku syndyk wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Gospodarczy z [...] lipca 2015 r. ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. Syndyk nie jest w stanie uiścić pełnej kwoty wpisu od skargi bowiem wartość masy upadłości jest wielokrotnie niższa od kwoty roszczeń wierzycieli zgłoszonych sędziemu komisarzowi. Ponadto syndyk prowadzi spór z Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego dotyczący bezpodstawnego, zdaniem syndyka, potrącenia kwoty kaucji gwarancyjnej w wysokości 1.250.000 zł. Powyższa kwota nie została zwrócona przez urząd skarbowy, pomimo ogłoszenia upadłości, co stanowi istotne uszczuplenie masy upadłości. Dodatkowo syndyk oczekuje na kolejne decyzje organów podatkowych dotyczące rozliczenia podatku VAT za 2014 r., co spowoduje konieczność złożenia kolejnych skarg do Sądu. Syndyk oświadczył, że aktualnie dysponuje łącznie kwotą 2.202.340,21 zł oraz środkami trwałymi o wartości księgowej [...] zł. Powyższe środki zabezpieczają koszty postępowania oraz maja być przeznaczone do podziału pomiędzy wierzycieli. Suma roszczeń w postępowaniu upadłościowym przekracza 34.000.000 zł. Wysokość straty za 2014 r. wyniosła 522.859,90 zł. Z kolei za okres od 1 stycznia do 20 lipca 2015 r. strata wyniosła 225.634,09 zł. Spółka dysponuje środkami na rachunku bankowym w wysokości [...] zł. Syndyk aktualnie sprzedaje majątek spółki (nieruchomości, pojazd, dwa komputery). Cena wywoławcza środków trwałych wynosi [...] zł, przy czym syndyk szacuje, że trudno będzie uzyskać ww. kwotę tytułem ceny sprzedaży. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki złożono: bilans i rachunek zysków i strat od 20 lipca do 31 grudnia 2015 r., sprawozdanie finansowe za okres od 1 stycznia do 20 lipca 2015 r., bilans i rachunek wyników na dzień 20 lipca 2015 r., bilans i rachunek wyników na 31 grudnia 2014 r., zeznania podatkowe, listy wierzytelności, deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując wniosek referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie referendarza sądowego, mimo iż należny w sprawie wpis od skargi wynosi 100.000 zł, to porównanie tej kwoty ze środkami, jakich posiadanie zadeklarowano na formularzu PPPr (2.202.340,21 zł), nie implikuje konieczności udzielenia skarżącemu pomocy z budżetu państwa. Nie sposób bowiem stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłą sprawą, skoro saldo konta bankowego upadłej spółki wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Oprócz tego w skład masy upadłości wchodzą środki trwałe o wartości księgowej [...] zł, a ponadto syndyk sprzedaje majątek spółki (nieruchomości, pojazdy), których cena wywoławcza wynosi [...] zł. Oceny tej nie zmienia, zdaniem referendarza sądowego, wielkość sumy wszystkich wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym, gdyż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy badaniu podlegają rzeczywiste możliwości finansowe podmiotu o nie występującego w chwili złożenia wniosku, a nie kwestie związane z podziałem funduszów masy upadłości w postępowaniu upadłościowym. Referendarz sądowy zwraca też uwagę, że upadła spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Ponadto, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia do 20 lipca 2015 r. (zgodnie z zeznaniem CIT-8) spółka osiągnęła przychód w wysokości ponad 85 mln zł (w 2014 r. – ponad 178 mln zł). Trudno zatem przyjąć, że spółka – przy tak wysokich przychodach i zgromadzonych środkach na rachunku bankowym – nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (j.t. Dz. U. z 2015r. poz. 233 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 431/12, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2014r., sygn. akt II SA/Bk 685/14 opubl. CBOSA). Tym samym koszty związane z uczestnictwem spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego, w tym chociażby wynagrodzeniem pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.