III SA/Wa 73/17

Dnia 21 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Owsiak, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 27 grudnia 2017 r., odmawiającego zmiany postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 13 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. postanawia 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) w pozostałym zakresie utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M. S. (zwany dalej "Skarżącym") złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Zarządzeniem z dnia 16 lutego 2017 r. wezwano Skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz wskazania i udokumentowania informacji o osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Do majątku zaliczył dom, mieszkanie, dwie nieruchomości rolne o powierzchni 1,24 ha i 1,7 ha. Skarżący utrzymuje się z renty wypadkowej w wysokości 2.061 zł, zaś jego żona z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2.543 zł. Wśród wydatków wymienił czynsz (1.350 zł), energię elektryczną (175 zł), gaz (100 zł), opał (85 zł), opłaty telekomunikacyjne (150 zł), leki (250-400 zł), leczenie i rehabilitację (200 zł), ubezpieczenia (260 zł), użytkowanie wieczyste (40 zł), podatki lokalne (167 zł), korespondencję (100 zł). Wyjaśnił, że pozostałe środki wydawane są na jedzenie, a tworzone skromne rezerwy są wydawane okresowo na uzupełnienie odzieży, obuwia i niezbędne naprawy w gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych oszczędności. Przeciwnie ciąży nad nim widmo długów, gdyż jest w sporze z gminą. Skarżący opisał także swój stan zdrowia, podnosząc, iż jest inwalidą po wypadku przy pracy, nadal się leczy i trudno mu w takich okolicznościach znaleźć pracę w zawodzie. Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, wyciągi bankowe. Postanowieniem z 13 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że sytuacja życiowa nie wyklucza możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Poza tym skarżący dysponuje majątkiem w postaci domu. Ponadto Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wydatki. W tej sytuacji nie można zweryfikować, czy istotnie wydatki wynoszą 3.027 zł miesięcznie. Natomiast przedłożony wyciąg z konta żony nie daje rzeczywistego obrazu dokonywanych na nim operacji. Wskutek wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 lipca 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego. Skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący został wezwany do oświadczenia czy i w jakim zakresie zmieniła się jego i jego rodziny sytuacja materialna od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi, Skarżący nadesłał nieczytelne odręcznie napisane pismo, z którego można wywnioskować, że jego przychody nie zmieniły się. Również żadne składniki majątku nie uległy zmianie. Postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że zmiana postanowienia referendarza sądowego, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że taka zmiana okoliczności w niniejszym przypadku nie nastąpiła. Ocena taka wynika przede wszystkim z tego, że Skarżący i jego żona dysponują stałym dochodem w wysokości 4.604 zł, natomiast z niewielkiego fragmentu pisma Skarżącego z 3 listopada 2017 r., który jest czytelny wynika, że jego sytuacja materialna nie zmieniła się. Nie zmieniły się żadne składniki jego majątku. Ponadto Skarżący, występując ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożył jedynie oświadczenie odnośnie sytuacji majątkowej, nie popierając złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami np. wyciągami z rachunków bankowych, czy też dokumentów świadczących o posiadaniu zaległości W tej sytuacji brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z 27 grudnia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że jego żona w grudniu 2017 r. była poddana operacji i przebywała na zwolnieniu lekarskim przez blisko dwa miesiące, toteż sytuacja finansowa gospodarstwa domowego uległa pogorszeniu. Zwiększyły się bowiem wydatki ponoszone na wyżywienie, leki, środki opatrunkowe. Skarżący podniósł ponadto, że na wskutek nawałnicy w czerwcu 2017 r. poniósł straty w drzewostanie, które musiał usuwać i zabezpieczać za pomocą specjalistycznego sprzętu, którego koszt spłaca do dziś. Wyjaśnił również, że pomaga finansowo swojej schorowanej matce, sam nie korzysta z dopłat ani innych środków pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Mając na uwadze powołaną regulację prawną i wynikające z niej zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w kwocie 100 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący i jego żona dysponują stałym dochodem w wysokości 4.604 zł, nie posiada oszczędności. Wydatki miesięczne Skarżący określił na kwotę 3.027. Skarżący zaakcentował również swój zły stan zdrowia, wyjaśnił, że jest inwalidą po wypadku przy pracy i nadal się leczy. W grudniu 2017 r. operacji była poddana jego żona, toteż wydatki na leki, środki opatrunkowe i wyżywienie uległy zwiększeniu. W konsekwencji w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Ograniczenia natury finansowej i osobistej strony postępowania nie mogą bowiem uniemożliwiać kontroli, przez niezawisły Sąd, działalności Organów administracji publicznej. Sąd nie uwzględnił natomiast wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie istnieją bowiem obawy, że bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ570/13). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.