III SA/Wa 748/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I,II,III i IV kwartał 2005 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Pismem z dnia 17 lutego 2015 r. K. S.(dalej – "Skarżąca") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I,II,III i IV kwartał 2005 r. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 22 kwietnia 2015 r. Skarżąca została wezwana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca nadesłała wypełniony formularz PPF, w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że z uwagi na zaskarżoną decyzję ma zajęte rachunki bankowe i wierzytelności. Jej sytuacja finansowa i życiowa uniemożliwia jej dalsze ponoszenie kosztów w sprawie. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwiema córkami ([...] i [...] lata). Do swojego majątku zaliczyła jedynie współwłasność w nieruchomości (mieszkanie 168 m²). Oświadczyła, że nie posiada oszczędności. Jako źródło utrzymania rodziny wskazała dochód uzyskiwany przez skarżącą z działalności gospodarczej w wysokości 3,000 zł, oraz dochód z działalności gospodarczej uzyskiwany przez męża skarżącej w wysokości 8.000 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej została ona wezwana do nadesłania, w terminie 7 dni nadesłania wszystkich zeznań podatkowych skarżącej oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe za 2014 r., wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych, miesięcznych przychodów (dochodów i kosztów) działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą oraz przez jej męża, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za ostatnie trzy miesiące, nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca nie nadesłała jednak dokumentów, o które była wzywana. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, iż referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że przeciwko Skarżącej oraz jej mężowi toczą się postepowania egzekucyjne na kwotę rzędu 500.000 zł, w wyniku których zajmowane są ich wszelkie wolne środki pieniężne. W związku z powyższym Skarżącej nie pozostają wystarczające środki na bieżące utrzymanie rodziny a tym bardziej na dodatkowe wydatki związane z postepowaniem sądowym. Skarżąca podniosła, iż pomimo trudnej sytuacji materialnej poczyniła część wydatków związanych z prowadzeniem sprawy poprzez ustanowienie pełnomocnika. Na podstawie zarządzenia z dnia 30 czerwca 2015 r. Skarżąca z dnia 2 lipca 2015 r. została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego. Wezwanie zostało skierowane na adres pełnomocnika Skarżącej i odebrane w dniu 20 lipca 2015 r. Skarżąca do dnia dzisiejszego nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 200 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo dwukrotnego wezwania Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu Sądu. W szczególności nie nadesłała dokumentów wskazujących na źródła utrzymania Skarżącej oraz osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za 2014 r., jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Skarżącą wezwano nadto do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Brak reakcji na wspomniane wezwania oznacza natomiast, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej Skarżącej. Tym samym nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Skarżąca mimo deklaracji, że przeciwko niej oraz jej mężowi toczą się postepowania egzekucyjne na kwotę rzędu 500.000 zł, w wyniku których zajmowane są ich wszelkie wolne środki pieniężne. W związku z powyższym Skarżącej nie posiada wystarczających środków na bieżące utrzymanie rodziny a tym bardziej na dodatkowe wydatki związane z postepowaniem sądowym, nie przedstawiła żadnych dokumentów w tym zakresie. Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z wykazaniem okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa. Tymczasem Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.