III SA/Wa 750/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że decyzje wymienione pkt 1 nie podlegają wykonaniu w całości. III SA/Wa 750/06 Uzasadnienie Skarżący A. C. w dniu 10 maja 2005 r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.. (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako zakład) pismo w którym wnosił o umorzenie jego zadłużenia wobec Zakładu z tytułu jego składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 6 153,63 zł i na ubezpieczenie społeczne pracowników w kwocie 26 251,78 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że zaległości wobec zakładu powstały wskutek nieuczciwych działań wspólnika skarżącego, który w umowie zobowiązał się uregulować zaległości skarżącego wobec zakładu. Skarżący podnosił że osiąga niewielkie dochody z pracy, które z trudem wystarczają mu na utrzymanie zwłaszcza, że skarżący podczas pobytu w szpitalu zarażony został wirusem żółtaczki typu B i do końca życia musi przyjmować leki i stosować kosztowną dietę. Do wniosku skarżący dołączył umowę zawartą ze wspólnikiem oraz dokumentację z leczenia szpitalnego. W toku postępowania zakład zgromadził dowody dotyczące dochodów skarżącego oraz jego wydatków związanych z utrzymaniem. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. C. umorzenia zaległych składek na jego własne ubezpieczenie społeczne za okres listopada 1996 r.- grudzień 1998 r. w kwocie 6 148,46 zł oraz na ubezpieczenie społeczne pracowników za październik 1995 r. i okres od grudnia 1995 r. do maja 1998 r. w kwocie 22 010,81 zł oraz odsetek od tych zaległości które na dzień wydania decyzji wynosiły ponad 75 000,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części powoływanej jako u.s.u.s., które stanowią przesłankę do uznania że w stosunku do zobowiązanego wystąpiła całkowita nieściągalność składek, gdyż skarżący osiąga dochody ze stosunku pracy. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły też przesłanki określone w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie. Organ stwierdził, że zapłata składek nie pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Od decyzji zakładu skarżący złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako Prezes ZUS) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoja trudną sytuację materialną. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji zakładu i stwierdził, że w przypadku skarżącego nie występuje sytuacja tego rodzaju, że zapłata składek mogłaby uniemożliwić skarżącemu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na tę decyzję A. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną. Skarżący wskazywał, że ponoszone przez niego niezbędne do zapewnienia podstawowego poziomu utrzymania wydatki nie pozwalają mu na spłatę zaległych składek. Te okoliczności zdaniem skarżącego stanowiły wystarczającą przesłankę do umorzenia składek na podstawie przepisów rozporządzenia. Ponadto skarżący podnosił, że należne od niego składki uległy przedawnieniu a także że zaskarżona decyzja została wydana przez organ niewłaściwy, gdyż organem właściwym do wydania tej decyzji był Minister Pracy i Polityki Społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżący nie wskazał w skardze. Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż z godnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy obydwu instancji w decyzjach nie wyjaśniły w sposób należyty znaczenia przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy, pkt -1 opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący powoływał się na wymienione w tym przepisie okoliczności uzasadniające jego zdaniem umorzenie mu zaległości z tytułu składek. W decyzji organów obydwu instancji brak jest rozważenia tych okoliczności w kontekście treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W uzasadnieniu obydwu decyzji organy nie wskazują jakie okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie mające znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy zostały udowodnione oraz nie wskazują dowodów potwierdzających te okoliczności. W ocenie Sądu w świetle powołanego przepisu rozporządzenia nie wystarczy tak jak to uczyniły w niniejszej sprawie organy, ogólne stwierdzenie, że skarżący osiąga dochody. Organy powołując się na fakt osiągania dochodów przez skarżącego obowiązane były w uzasadnieniu decyzji rozważyć czy dochody te wystarczą skarżącemu na zapłatę zaległych składek bez spowodowania uszczerbku dla niezbędnego utrzymania skarżącego. W uzasadnieniach obydwu decyzji brak jest tego rodzaju rozważań. W zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej organy ograniczyły się do stwierdzenia, że zapłata składek nie będzie miała negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, jednakże organy nie wskazały dowodów potwierdzających ten wniosek. Z tego względu należało uznać, że obydwie decyzje naruszają art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Naruszenie to wystąpiło w decyzjach organów obydwu instancji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Masrtysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Skarżący wnosił o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które wchodzą w skład składek na ubezpieczenia społeczne są finansowane w 50% z wynagrodzeń tych pracowników - art. 16 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., a składka na ubezpieczenie chorobowe w 100% - art. 16 ust. 2 u.s.u.s. Składki te są finansowane przez pracowników i płatnikiem tych składek jest pracodawca - art. 17 ust. 1 u.s.u.s.. W art. 30 u.s.u.s. ustawodawca stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Z tego względu organy miały obowiązek zbadać złożony przez skarżącego wniosek pod kątem dopuszczalności umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. Z akt sprawy oraz z treści decyzji wynika, że organy obydwu instancji nie wyjaśniły okoliczności faktycznych sprawy w celu ustalenia czy w sprawie ma zastosowanie przepis art. 30 u.s.u.s. W ocenie Sądu organy przed dokonaniem odmowy umorzenia składek za pracowników winny były wykazać, że składki te w ogóle mogły być umorzone na podstawie przepisów art. 28 w związku z art. 30 u.s.u.s. Stwierdzenie przez organy, że skarżący wnosi o umorzenie składek o których mowa w art. 30 u.s.u.s. wyłączałoby możliwość orzekania w przedmiocie tych składek na podstawie przepisów art. 28 u.s.u.s. i przepisów rozporządzenia. Organy obowiązku tego nie wypełniły czym naruszyły określony w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. To zaniechanie w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż na podstawie akt sprawy brak jest możliwości stwierdzenia czy wydane w sprawie decyzje były zgodne z prawem. Ponadto Sąd wskazuje że organy mają obowiązek stosować w postępowaniu przepis art. 10 § 1 k.p.a. Podniesiony w skardze zarzut wydania zaskarżonej decyzji przez organ niewłaściwy jest bezzasadny, gdyż z godnie z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 83 2 u.s.us. nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Podniesiony w skardze zarzut przedawnienia przekracza granice niniejszej sprawy, gdyż zaskarżona decyzja nie dotyczyła wymiaru składek, a tylko przy sądowej kontroli tego rodzaju decyzji skarżący mógłby podnosić ten zarzut. Należy podkreślić, że decyzje w przedmiocie wymiaru składek na podstawie art. 83 ust. 2 i 4 u.s.u.s. podlegają kontroli sądów powszechnych i ich kontrola nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zarzut przedawnienia składek skarżący może zgłaszać w toku postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 11, 77 i 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.