III SA/Wa 751/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] znak [...], 2) stwierdza, że decyzje których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości. Skarżąca K. K. od 10 lat prowadzi działalność gospodarczą, w związku, z którą jest obowiązana do opłacania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Skarżąca jednocześnie pracuje jako lektor na Uniwersytecie [...]. W roku 2004 Skarżąca przez okres 16 tygodni przebywała na urlopie macierzyńskim pobierając z tego tytułu zasiłek. Następnie od 1 października 2004r. przeszła na urlop wychowawczy. Przez cały ten okres Skarżąca nie zawiesiła działalności gospodarczej, jak też nie opłacała wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne. Przed upływem roku trwania urlopu wychowawczego, Skarżąca chcąc przedłużyć urlop dowiedziała się w oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że zalega z opłacaniem składek na kwotę 7.500zł. W związku z tym, Skarżąca wnioskiem z dnia [...] września 2005r. zwróciła się do Zakładu o umorzenie tej zaległości. Organy tak I-ej jak II-ej instancji odmówiły Skarżącej umorzenia należności. Od dnia 5 sierpnia 2005r. Skarżąca zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej wysokości 6.169,08zł. Skarżąca nie zgodziła się z tą decyzją i pismem z dnia [...] grudnia 2005r. złożyła wniosek o powtórne rozpatrzenie sprawy, argumentując, że zaległość powstała bez jej winy, gdyż nie zdawała sobie sprawy, że winna była zawiesić działalność na czas urlopu macierzyńskiego i wychowawczego. Skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie spełnia warunki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej uwzględnienia jej wniosku. W motywach decyzji podkreślono, że wobec Skarżącej nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości, gdyż wobec skarżącej nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a Skarżąca nie wykazała w pełni swojego ważnego interesu w tym aby umorzyć jej należności. A poza tym nie zaistniały żadne nowe okoliczności, wcześniej nieznane organowi, które mogłyby uzasadnić umorzenie. Skarżąca nie zgodziła się z w/w decyzją i pismem z dnia 11 lutego 2006r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podkreśliła, że w świetle art. 6 ust 5 w związku z art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych korzystanie z urlopu macierzyńskiego i wychowawczego w okresie pozostawania w stosunku pracy wyłącza obowiązek ubezpieczenia z tytułu jednoczesnego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w związku z powyższym skoro pracodawca - Uniwersytet Śląski, w okresie jej urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, opłacał składki dla Skarżącej na ubezpieczenie społeczne, to nie była ona obowiązana do opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z przyczyn innych niż wskazane przez Skarżącą. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania tej decyzji. Przepis art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i pozwala na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutu, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności Stwierdzenie nieważności jest związane z kwalifikowanym naruszeniem prawa, na tyle poważnym, iż eliminacja z obrotu decyzji dotkniętej wadą tego typu, następuje ze skutkiem ex tunc, tj. od dnia jej wydania. Naruszenie prawa wiąże się z samą decyzją, a nie z wadami postępowania administracyjnego, które są eliminowane w drodze instytucji wznowienia postępowania administracyjnego. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 99 poz. 1071 - j.t.) - dalej przywoływana jako k.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie decyzje organu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych dotknięte są wadami kwalifikowanymi ujętymi w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. W sprawie, w pierwszej kolejności, doszło do naruszenia przepisów regulujących właściwość organów. Decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek , działając jako organ pierwszej instancji, wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem uprawnienie do rozstrzygania takich spraw art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U.Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), przyznaje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Należy zatem stwierdzić, że decyzja organu I-ej instancji została wydana przez organ niewłaściwy, tj. z naruszeniem przepisów o jakim mowa w art. 156§1 pkt 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.145 §1 pkt 2 p.p.s.a. wyeliminował z obrotu decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. uznając, iż jest ona dotknięta wadą nieważności. Sąd wyeliminował z obrotu także decyzję organu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą rozstrzygnął sprawę jako organ II-ej instancji, lecz przesłanki takiego orzeczenia były inne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja ( II-ej instancji) została wydana z rażącym narusza prawa o jakim mowa w art.156§1 pkt 2 k.p.a., albowiem sankcjonowała decyzję w sposób oczywisty dotkniętą wadą nieważności. Właściwość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu I-ej instancji wynikała wprost z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie mogła budzić wątpliwości interpretacyjnych. Prezes ZUS, badając sprawę raz jeszcze na podstawie złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinien wyeliminować z obrotu akt dotknięty taką wadą. Ponieważ utrzymał w mocy bez zmian decyzję naruszającą prawo - wydał decyzję również rażąco naruszającą prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 1986r., II SA 1829/85 - ONSA 1986, Nr 2, poz. 43). Działając zatem w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdził także nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd orzekł, że decyzje, których nieważność stwierdzono nie podlegają wykonaniu w całości.