III SA/Wa 759/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących za źródeł nieujawnionych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych UZASADNIENIE: Skarżący W. W., wniósł do Sądu o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że [...] maja 2009 r. porwano mu dziecko (syna P.W.), a porywacze żądają okupu w kwocie 170.000 zł w związku z tym nie jest w stanie uiścić wpisu należnego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wraz z małżonką B. W. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że od 2005 r. są zarejestrowani w urzędzie pracy jako bezrobotni bez prawa do zasiłku. Małżonkowie określi dochód za 2007 r. na kwotę 9.481 zł, a za rok 2008 na kwotę 15.349. Podnieśli, że utrzymują się z prac dorywczych., a obecnie W. W. stara się o dofinansowanie na otwarcie działalności gospodarczej z funduszu powiatowego. Podnieśli, że posiadają zadłużenie z tytułu opłat: energia – 2.000 zł, gaz – 930 zł, podatek od nieruchomości – 6000 zł. Oświadczyli również, iż są w trakcie leczenia [...] oraz że otrzymują pomoc w Fundacji ITAKA. Podnieśli, że "jesteśmy na prochach i nasze stany świadomości są wyrywkowe". Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, iż małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem M. oraz że posiadają dom o powierzchni 141 m² , a także motocykl "H. 250 m³" o wartości 2.000 zł. Z oświadczenia wynika także, iż W.W. z tytułu wynagrodzenia za prace (prace dorywcze) uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 800 zł brutto, a .B. W. z tego samego tytułu dochód w kwocie 500 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów obrazujących stan majątkowy, małżonkowie W. oświadczyli, że przekroczyli 7 dniowy termin do przedłożenia dokumentów, ponieważ zażywają [...] leki [...], gdyż po porwaniu syna nie funkcjonują prawidłowo. Jedynie w niedzielę nie zażywają leków [...] dlatego dokumenty wysyłają drogą elektroniczną. Oświadczyli, że na koncie w dniu 30 czerwca 2009 r. posiadali kwotę 17.096 zł. Kwotę tę przeznaczyli na otwarcie działalności gospodarczej. Oświadczyli również, że z urzędu pracy nie otrzymali środków na podjęcie działalności gospodarczej w kwocie 18.500 zł. Z oświadczenia wynika także, iż małżonkowie W, w dniu 13 lipca otrzymają wyciągi bankowe. Podnieśli, że nie korzystają z pomocy społecznej, a od września 2009 r. otworzą działalność gospodarczą – usługi s. Z oświadczenia wynika także, że małżonkowie W. utrzymują się z prac dorywczych oraz pomocy rodziny. Jako miesięczne wydatki określili: opłatę za energię w kwocie 372 zł, gaz (zimą) 250- 300 zł (latem) 100 zł. Podali także, że z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości posiadają zadłużenie w kwocie 9.252,25 zł., z tytułu zaległości w opłatach za energię spłacają dług w kwocie 1.506,01 zł w rozłożeniu na raty - 506,01 zł miesięcznie. Małżonkowi oświadczyli, że wszelkie dokumenty zostaną przedłożone najpóźniej 15 lipca 2009 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość łącznego wpisu sądowego we wszystkich (czterech) posiadanych sprawach W. i B.W. w kwocie 7.002 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Nadmienić ponadto trzeba, że przy piśmie z dnia 13 lipca 2009 r. małżonkowie W. zobowiązali się do przesłania dokumentów źródłowych najpóźniej do dnia 15 lipca 2009 r. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Podnieść przy tym należy, że oświadczenia strony okazały się niespójne, a momentami sprzeczne. Z jednej strony bowiem małżonkowie W. twierdzą, że są bezrobotni i pozostają bez prawa do zasiłku, a ich jedynym źródłem utrzymania są prace dorywcze i pomoc rodziny, oraz że zamierzają otworzyć działalność gospodarczą (usługi s.) we wrześniu 2009 r. Z drugiej strony z informacji zawartych na stronie internetowej www.buratino.friko.pl wynika, że działalność gospodarczą w zakresie usług stolarskich małżonkowie W. już prowadzą. Ponadto z informacji zawartych w urzędowym formularzu PPF wynika, że małżonkowie W. posiadają zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 6.000 zł, zł z tytułu opłat za energię na kwotę 2.000 zł oraz z tytułu opłat za gaz 900 zł. Natomiast z pisma z dnia 13 lipca 2009 r. wynika, że małżonkowie W. posiadają zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 9.252,25 zł, z tytułu opłat za energię na kwotę 1.506,01 zł oraz, że nie posiadają zadłużenia z tytułu opłat za gaz. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 19 czerwca 2009 r., oraz sprzecznych informacji na temat sytuacji majątkowej małżonków W. należy stwierdzić, iż niemożliwa jest rzetelna analiza ich zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znaleźli wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Z uwagi na powyższe na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji