III SA/Wa 761/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżący M.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Wskazał, że utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów z dawnej działalności antykwarycznej, z czego uzyskuje ok. 1.800 zł. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do majątku zaliczył lokal komunalny o pow. 42 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2012-2013. Dochody ze sprzedaży przedmiotów antykwarycznych są niewielkie i wystarczają jedynie na opłacenie bieżących wydatków. Wśród tych wydatków Skarżący wymienił czynsz za lokal (600 zł), opłaty za gaz, prąd (100-150 zł) oraz koszty utrzymania (800 zł). W skrajnych przypadkach Skarżący korzysta ze wsparcia finansowego matki. Skarżący posiada konto zajęte przez egzekucje komornicze. Wyjaśnił, że nie jest właścicielem budynków we wsi L. nie pobiera też dopłat z funduszy strukturalnych. Dodał, że w tym postępowaniu nie jest reprezentowany przez pełnomocnika. Pełnomocnik przeglądał akta, ale ze względów finansowych nie zostało mu zlecone reprezentowanie w postępowaniu sądowym. Skarżący przedstawił zaświadczenie o posiadaniu rachunku z saldem -35.115,12 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie jedyną udokumentowaną przez Skarżącego okolicznością jest fakt posiadania rachunku o saldzie -35.115,12 zł. Dokument ten w żadnym razie nie jest wystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie Skarżącego o niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Wiarygodności tych twierdzeń nie sposób także zweryfikować na podstawie złożonego formularza PPF i pisma z 29 kwietnia 2014 r. Skarżący utrzymuje, że nie posiada stałych dochodów. Dochód ten uzyskuje jedynie ze sprzedaży drobnych przedmiotów pozostałych z dawniej prowadzonej działalności antykwarycznej. Wezwany do sprecyzowania jaki konkretnie jest stan jego dochodów i zasobów złożył nic niemówiące oświadczenie, że dochody te są niewielkie i wystarczają na opłacenie bieżących wydatków. Okoliczności tej nie udowodnił, ani też dostatecznie nie uprawdopodobnił. Nie przedstawił chociażby umów cywilnoprawnych czy rachunków, które potwierdzałyby, że istotnie wyprzedaje własny majątek. Nie przedstawił też dokumentów, które potwierdzałyby, że rzeczywiście zaprzestał prowadzenia działalności antykwarycznej i że z działalności tej pozostały mu "drobne przedmioty" ze sprzedaży których uczynił obecnie podstawowe źródło przychodu. W rezultacie stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił w sposób czytelny swojego stanu finansowego. Przede wszystkim nie zaprezentował w sposób niebudzący wątpliwości źródła swojego utrzymania. W tej sytuacji nie sposób ocenić czy istotnie stan dochodów i zasobów Skarżącego nie pozwala mu – jak twierdzi – na wniesienie opłaty w wysokości 1.709 zł, zaś pozwala mu na uiszczenie kwoty 200 zł. Ponadto mimo wezwania Skarżący nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. Ograniczył się w tym względzie jedynie do ich wymienienia. Nie podał również wysokości wynagrodzeń wypłaconych na rzecz pełnomocników reprezentujących go w postępowaniu podatkowym i źródeł ich finansowania. Informacja taka stanowi natomiast ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Niejasne także są wyjaśnienia Skarżącego w kwestii posiadania nieruchomości w L.. Wskazał on mianowicie, że nie jest właścicielem budynków, ani budynku w L.. Tymczasem z akt sprawy wynika, że nieruchomość tą nabył w 2006 r., zaś w 2008 r. wykonywał roboty budowlane w domu mieszkalnym znajdującym się na terenie tej nieruchomości. Z tych względów referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i niebudzący wątpliwości, iż jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Taktyka Skarżącego, na którym w tym postępowaniu ciąży obowiązek dowodowy, by przedstawić minimum informacji, nie mogła być skuteczna. Badanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy nie polega na analizie spełnienia przez wniosek określonych kryteriów formalnych, ale na merytorycznym ustaleniu zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i podjęciu na tej podstawie określonego rozstrzygnięcia. Skarżący, nie przedstawiając precyzyjnych informacji w tym zakresie, w istocie uniemożliwił referendarzowi sądowemu poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącego w zainicjowanym przez niego postępowaniu sądowym, opierając się jedynie na jego ogólnikowych i niekonkretnych stwierdzeniach.