III SA/Wa 761/14

Dnia 15 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący – M. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Wskazał, że utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów z dawnej działalności antykwarycznej, z czego uzyskuje ok. 1.800 zł. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do majątku zaliczył lokal komunalny o pow. 42 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2012-2013. Dochody ze sprzedaży przedmiotów antykwarycznych są niewielkie i wystarczają jedynie na opłacenie bieżących wydatków. Wśród tych wydatków Skarżący wymienił czynsz za lokal (600 zł), opłaty za gaz, prąd (100-150 zł) oraz koszty utrzymania (800 zł). W skrajnych przypadkach Skarżący korzysta ze wsparcia finansowego matki. Skarżący posiada konto zajęte przez egzekucje komornicze. Wyjaśnił, że nie jest właścicielem budynków we wsi L., nie pobiera też dopłat z funduszy strukturalnych. Dodał, że w tym postępowaniu nie jest reprezentowany przez pełnomocnika. Pełnomocnik przeglądał akta, ale ze względów finansowych nie zostało mu zlecone reprezentowanie w postępowaniu sądowym. Skarżący przedstawił zaświadczenie o posiadaniu rachunku z saldem - 5.115,12 zł. Postanowieniem z 9 maja 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący ponownie wskazał, że wnosi o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych (tym razem o kwotę ponad 500 zł). Wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniony, nie pobiera emerytury ani renty. Nie posiada stałych dochodów. Podkreślił jednocześnie, że uzyskuje dochody w wysokości około 1.800 zł. Skarżący wyjaśnił, że co prawda wyprzedaje swój majątek własny, ale nie wystawia z tego tytułu rachunków. Nie posiada też umów cywilnoprawnych w tym zakresie. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie okazało się niewystarczające do oceny możliwości finansowych skarżącego, Sąd zarządzeniem z 4 czerwca 2014 r. wezwał go do uzupełninia informacji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów, które pozostały mu z wcześniej prowadzonej działalności antykwarycznej, nie posiada oszczędności. Skarżący podkreślił także, że "ma zajęcia komornicze i przegrane sprawy majątkowe". Jeśli chodzi o ponoszony czynsz – skarżący załączył "zawiadomienie o zmianie wysokości opłat". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Mimo to ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również przedmiot sprawy (podatek od osób fizycznych z tytułu zbycia w 2007 r. nieruchomości za cenę 1.012.500 zł), wysokość wpisu w kwocie 1709 zł jak i okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący bowiem, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie przedstawił i nie udokumentował wysokość kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków. Przedstawił jedynie "zawiadomienie o zmianie wysokości opłat", z którego wynikają koszty ponoszone na mieszkanie komunalne w wysokości 585,95 zł na miesiąc. Z wyjaśnień złożonych w piśmie z 29 kwietnia 2014 r. wynika także, że na gaz i prąd Skarżący wydaje około 100-150 zł na miesiąc, zaś inne koszty utrzymania wynoszą około 800 zł. Tymczasem dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Jednocześnie wskazać należy, że Skarżący cały czas twierdzi, iż utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów, które pozostały mu z wcześniej prowadzonej działalności antykwarycznej i nie korzysta z żadnej pomocy społecznej. Podkreślił, że w utrzymaniu pomaga mu matka. Na podstawie powyższych wyjaśnień trudno jest zdaniem Sądu zweryfikować realne dochody Skarżącego. Zostały one określone przez na około 1800 zł, jednak Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności i dokumentów, które by uprawdopodabniały taką ich wysokość. Skarżący w sposób niedostateczny wyjaśnił także kwestię posiadania nieruchomości we wsi L.. Skarżący nie przesłał także wyciągów z rachunku bankowego posiadanego w [...]. Wydruk dołączony do jego wyjaśnień obrazuje bowiem jedynie fakt posiadania rachunku. Wspomniane wyciągi pozwalałyby natomiast na poznanie przepływów środków finansowych (dochodów i wydatków) na należącym do niego koncie. Sąd powziął również wątpliwości dotyczące posiadanych oszczędności, z akt sprawy wynika bowiem, że Skarżący zbył w 2007 r. nieruchomość za kwotę 1,012.500,00 zł (okoliczność nie kwestionowana przez Skarżącego). Skarżący nie przedstawił zaś wiarygodnych argumentów, z których wynikałoby, iż nie dysponuje już chociaż częścią ww. kwoty. W rezultacie skoro Skarżący w związku z wezwaniem w trybie art. 255 P.p.s.a. nie przedstawił istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy dokumentów (w tym m.in. zestawienia wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego czy też wyciągów z rachunków bankowych), to tym samym pozbawił Sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jego bieżącej sytuacji finansowej i w efekcie możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na względzie powyższą argumentację oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.