III SA/Wa 773/07

Referendarz sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i H. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 24 lipca 2008 r., J. F. i T. F. - dalej jako skarżący - wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformowali, że istotne fakty są wskazane w treści formularza PPF z 5 czerwca 2007 r., w sprzeciwie z 15 kwietnia 2008 r. oraz w postanowieniu Sądu z 15 kwietnia 2008 r. Nadto powołali się na wskazania Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2008 r. i zawiadomienie NSA z 16 lipca 2008 r.. Skarżący wskazał ponadto, że "w sprawie publicznej (...) ujawnione zostały skutki naruszeń art. 231 § 1, art. 236 § 1, art. 271 § 1 kk funkcjonariuszy organów skarbowych (...)". Zdaniem skarżących, dochodzenie przed NSA "racji interesu publicznego w sprawach sprawiedliwości społecznej winno teraz dokonywać się ze środków publicznych na opłacenie kosztów postępowania i usługę adwokacką wg. wymogu art. 175 u.p.p.s.a., a nie z ciężarów wnioskodawców ponoszonych już 5 lat(...)". Skarżący przedstawili przebieg postępowania, w tym egzekucyjnego. Nadto zwrócili uwagę, ze WSA pominął przesłanki "(...) przedstawione w pismach kierowanych do Sądu (..)", zwłaszcza okoliczności, że urzędnicy publiczni działali na szkodę skarżących. Skarżący oświadczyli, że osiągają - brutto - 4015,07 zł. Po opłatach zostaje im 458,63 zł na osobę. Do formularza PPF załączyli ksero przekazów pocztowych, ksero dowodu wpłaty za odpis wyroku, ksero zaświadczenia ZUS o wysokości przysługującej emerytury, ksero wezwania do stawiennictwa w charakterze świadka. 2. Sytuacja majątkowa skarżących i możliwość przyznania im prawa pomocy była oceniana już - wielokrotnie i negatywnie dla skarżących - przez Sąd, w szczególności w postanowieniach z 23 czerwca 2008 r., 27 marca 2008 r., z 15 czerwca 2007 r. Za każdym razem przyczyną odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy było niewskazanie przez nich niemożliwości sfinansowania prowadzenia sporu sądowego. Skarżący, składając po raz kolejny wniosek, powołali się jedynie na treść uprzednio nadesłanych pism procesowych, które zostały już przez Sąd ocenione - prawomocnymi rozstrzygnięciami. Stąd należy odnieść - do rozpatrywanego wniosku - uwagi poczynione przez Sąd we wskazanych postanowieniach. 3. W szczególności, z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych u ustanowienie pełnomocnika, czyli o prawo pomocy w zakresie całkowitym. 4. Z przywołanych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, a przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. 5. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Zatem w celu podjęcia decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie konieczna jest w niniejszej sprawie ocena informacji przedstawionych przez skarżących w pismach kierowanych do Sądu. 6. Zdaniem referendarza sądowego, przedstawiona przez skarżących, w przesłanych do Sądu pismach, sytuacja majątkowa - co najmniej z kilku powodów - nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających im poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Po pierwsze skarżący otrzymują regularne comiesięczne dochody z tytułu emerytur. Po drugie suma otrzymywanych świadczeń (4015,- zł brutto), znacznie przekracza wysokość średnich świadczeń wypłacanych z tytułu emerytur, a także wysokość minimalnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy. Po trzecie jednorazowa kwota 100 zł z tytułu ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, nawet w zestawieniu z miesięcznymi wydatkami jakie skarżący ponoszą (podatek i składka, egzekucja administracyjna, dwukrotnie wskazana opłata za mieszkanie), wydaję się bez znaczenia dla zabezpieczenia ich egzystencji, a tym samym nie spowoduje ona uszczerbku w utrzymaniu rodziny, na co wskazuje fakt uiszczenia w niniejszej sprawie, przy tych samych dochodach i obciążeniach, wpis od skargi w kwocie 200 zł i wpis od zażalenia w kwocie 100 zł. 7. W ocenie referendarza sądowego, fakt regulowania przez skarżących ciążących na nich zobowiązań zasługuje co prawda na aprobatę, niemniej istnienie tych obciążeń nie może samo w sobie stanowić podstawy do przyznania im prawa pomocy: co najwyżej świadczy to o ich płynności płatniczej. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań, zwłaszcza wówczas, gdy strona płatności takich dokonuje (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 września 2004 r., III SA/Wa 211/04, niepubl.). 8. Argumentacja skarżących nie jest, w przekonaniu referendarza sądowego, rzetelną informacją o ich stanie majątkowym, tylko jest subiektywną ocenę sytuacji finansowej, w jakiej się znajdują. Ponadto samo wskazanie przez skarżących, iż ich sytuacja zmieniła się na gorsze i popadli w niedostatek oraz, że nie posiadają środków na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika, nie może być przesłanką uzasadniającą przyznanie im prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie: zwłaszcza, że z zestawienia danych z pierwszego formularza PPF i zawartych w formularzu z 24 lipca 2008 r. wynika wręcz poprawa ich sytuacji - co wyraża się w wielkości kwoty pozostawionej do ich dyspozycji. 9. Niezrozumiałe przy tym - w ocenie referendarza sądowego - jest przekazanie przez skarżących na rzecz najbliższych, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, z zastrzeżeniem służebności osobistej mieszkania (§ 6 aktu notarialnego z dnia 1 marca 2000 r.), za którą zobowiązali się uiszczać kwotę 1.000 zł miesięcznie w okresie, w którym toczyło się postępowanie podatkowe dotyczące niniejszej sprawy, a tym samym w sytuacji, w której mogli się spodziewać, iż będą potrzebowali środki na dochodzenie własnych racji, także przed sądem. 10. Ponadto należy pamiętać, iż zgodnie z art. 897 kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany natomiast może zwolnić się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, czyli w tym przypadku wartość mieszkania. Popadnięcie zatem przez darczyńcę w stan niedostatku, bez względu na przyczynę, powoduje powstanie obowiązku pomocy przez obdarowanego. W przypadku natomiast nieusprawiedliwionego braku wspomożenia darczyńcy darowizna może być nawet odwołana. Tym samy w pierwszej kolejności skarżący powinni zwrócić się o pomoc do swoich najbliższych: także z tego powodu referendarz sądowy był zobowiązany do szczególnie wnikliwej analizy sytuacji skarżących i - w rezultacie - podzielenia opinii wyrażonej uprzednio przez Sąd. 11. Ustosunkowując się do powyższego podkreślić raz jeszcze należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący powinni - w sposób szczególnie staranny - wykazać swoją niemożność ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazuje, ze jego zadaniem jest ocena złożonych przez skarżącego oświadczeń i ewentualna ich weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). 12. Z tego powodu należało uznać, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza, że taka ocena zapadła, przy tożsamej sytuacji finansowej skarżących, w prawomocnych rozstrzygnięciach w zakresie prawa pomocy. Przy oznaczonej wysokości wymagalnych kosztów postępowania, wykazanych przez skarżących posiadanych środkach finansowych i niewyjaśnionych przez nich wątpliwościach co do źródeł utrzymania, zakres złożonego wniosku w sprawie nie miał decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia. W szczególności, ze względu na to, że koszt działania adwokata, w razie pertraktacji z nim, mogą zaliczać się do tej wielkości, która skarżący są w stanie ponieść (por. § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu -Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm) 13. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, § 1, § 2, § 3, a także art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., referendarz sądowy był zobowiązany uznać jak w sentencji.