III SA/Wa 781/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. B. i P. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi K. B. i P. B. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy K. B. i P. B. (dalej: "Skarżący") zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, wskazując, iż nie posiadają środków finansowych, oszczędności, żadnych wartościowych przedmiotów czy nieruchomości. Skarżący utrzymują się z wynagrodzenia wynoszącego łącznie 2.719,96 zł. Wśród wydatków wymienili raty kredytu "po 2.000 zł", wodę - 100 zł, światło - 119 zł, leki - 200 zł. Do majątku zaliczyli dom obciążony hipoteką, działkę w wieczystym użytkowaniu. Powołali się na liczne zajęcia komornicze. Skarżący przedstawili rozliczenie za 2016 r., odcinki płacowe, zeznanie podatkowe, dokumenty dotyczące egzekucji. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, że Skarżący nie wykazali przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), ponieważ nie przedstawili kompletnych dokumentów świadczących o ich sytuacji finansowej. Referendarz sądowy wskazał bowiem, że Skarżący nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych ani nie udokumentowali wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy zauważył także, że w rozpoznawanej sprawie najbardziej uprawdopodobnioną okolicznością jest toczące się wobec Skarżących postępowanie egzekucyjne, jednakże fakt ten nie może być jednak jedynym argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy wskazał, iż z dostarczonego zeznania podatkowego wynika, że P. B. prowadzi działalność gospodarczą oraz że w 2015 r. osiągnął z tego źródła przychód w wysokości 408.403 zł. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, trudno jest go uznać za osobę ubogą. Odnosząc się z kolei do kwestii spłacanych "po 2.000 zł" rat kredytu w postanowieniu wskazano, iż koszty spłacanych systematycznie rat kredytów nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Pismem z dnia 18 kwietnia 2017 r., Skarżący złożyli sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 6 kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że Skarżący obecnie nie dysponują kwotą konieczną do uiszczenia wpisu od skargi w czterech postępowaniach toczących się przed tut. Sądem. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają bowiem znacznych środków finansowych, oszczędności, przedmiotów i nieruchomości o dużej wartości, środków pieniężnych w walutach obcych ani obligacji państwowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazali w sposób należyty, iż nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania oraz pomocy prawnej. W szczególności w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ustalono, że informacje przedstawione na poparcie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika są niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnotować przy tym należy, że składając sprzeciw Skarżący nie przedłożyli dodatkowych dokumentów obrazujących ich sytuację finansową. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przedstawione przez Skarżących dokumenty nie pozwalają na ustalenie ich rzeczywistego stanu majątkowego. Niezależnie od powyższego, Sąd uznał, że Skarżący są w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania, zarówno w niniejszej sprawie, jak i w trzech pozostałych. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do danych zawartych w deklaracji PIT-36 załączonej do akt sprawy, w roku 2015 Piotr B. osiągnął dochód z tytułu stosunku pracy w wysokości 4.916,25 zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 408.403 zł, natomiast K. B. osiągnęła dochód z tytułu stosunku pracy w wysokości 42.440,93 zł. W tym miejscu stwierdzić również należy, że oświadczenie Skarżących zawarte w sprzeciwie, jakoby nie posiadali żadnych nieruchomości o dużej wartości, jest sprzeczne z ich oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazali, że posiadają działkę o powierzchni 7200 m2 o wartości ok. 550.000 zł. Z powyższego nie wynika zatem, aby zapłata łącznie 400 zł (kwota wpisów sądowych wynikających ze złożonych do tutejszego Sądu skarg przez Skarżących) oraz opłacenie kosztów pomocy prawnej przekraczała ich możliwości finansowe. Zdaniem Sądu referendarz sądowy słusznie przyjął też, że koszty spłacanych systematycznie rat kredytów nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Należy bowiem zauważyć, że zobowiązania z tytułu należności cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie zostało ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II FZ 226/16). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.