III SA/Wa 79/17

Dnia 18 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. R. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 3 marca 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego z urzędu. J.R. (zwany dalej "Skarżącym") złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2017 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2 000 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. We wniosku Skarżący wskazał, że utrzymuje się obecnie z renty w wysokości ok. 1000 zł, z której po potrąceniu zajęć komorniczych otrzymuje 717,18 zł oraz pracuje na ¼ etatu zarabiając ok. 880 zł miesięcznie. Podniósł także, że nie ma oszczędności, zaś bieżące wydatki (leki plus wydatki na egzystencję) pochłaniają całość jego dochodu. Obecnie mieszka w domu stanowiącym własność jego matki, którą się opiekuje. Skarżący wskazał również na swoje liczne problemy zdrowotne. Starszy Referendarz Sądowy wezwał Skarżącego o przekazanie dodatkowych informacji o jego sytuacji życiowej, tj. m.in. o wskazanie źródeł utrzymania, wysokości dochodów, złożenie deklaracji podatkowych, odpisów wyciągów z rachunków bankowych, kalkulacji kosztów życia. Skarżący nie wykonał powyższego wezwania w wyznaczonym terminie. Postanowieniem z dnia 3 marca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw. Wskazał, że nie mógł wykonać wezwania Starszego Referendarza Sądowego o przedłożenie dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową w wyznaczonym terminie w związku z wadliwością doręczenia przesyłki zawierające powyższe wezwanie (brak otrzymania awiza). Do sprzeciwu załączono zeznania podatkowe za rok 2015 i 2016. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Mając na uwadze powołaną regulację prawną i wynikające z niej zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w kwocie 2 000 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przedłożonych przez Skarżącego informacji wynika, że uzyskuje on co miesiąc ok. 1600 zł dochodu netto z tytułu renty oraz wynagrodzenia za pracę na ¼ etatu, nie posiada majątku ani oszczędności. Wydatki miesięczne Skarżący określił na kwotę 1200-1500 zł. Z kolei z zeznań podatkowych wynika, że w 2016 r. Skarżący osiągnął dochód w wysokości 19 907,10 zł, zaś w 2015 r. – w kwocie 19 902,38 zł. W ocenie Sądu zasadne jest przyznanie Skarżącemu prawa pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak również w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Ograniczenia natury finansowej i osobistej strony postępowania nie mogą bowiem uniemożliwiać kontroli, przez niezawisły Sąd, działalności Organów administracji publicznej. Ponadto, zdaniem Sądu, potrzeba ustanowienia dla Skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, którego kosztu nie jest on w stanie pokryć samodzielnie wiąże się z wysokością zobowiązania podatkowego objętego zaskarżoną przez Skarżącego decyzją, która wynosi 150 060 zł. Odnosząc się z kolei do wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wykonania wezwania Starszego Referendarza Sądowego z dnia 1 lutego 2017 r. wskazać należy, że w związku z wniesieniem przez Skarżącego sprzeciwu wniosek ten stał się bezprzedmiotowy. Sąd bowiem rozpoznając sprzeciw uwzględnia aktualną sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego, którą obrazują przedłożone przez niego dokumenty. Dodać ponadto należy, że termin określony w wezwaniu z dnia 1 lutego 2017 r. jest terminem sądowym, a nie ustawowym, wobec czego jego przywrócenie jest niedopuszczalne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.