III SA/Wa 811/17

| | | Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 r., 2011 r., 2012 r., 2013 r., 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – J. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący wskazał, że nie może ponieść kosztów wynajęcia adwokata z wyboru bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W związku z działalnością gospodarczą prowadzoną w latach 2010-2014 poniósł ogromne straty, które teraz stara się odrobić. Skarżący wskazał, że działalność gospodarczą zawiesił i obecnie jest osobą bezrobotną, poszukująca pracy. Z powodu zajęcia rachunku przez urząd skarbowy utracili płynność finansową. Skarżący argumentował również, że nie posiada wiedzy, ani doświadczenia prawniczego, które jest niezbędne do niniejszej sprawy. Z kolei skargę sporządził tylko dzięki pomocy Fundacji [...] w T. Z oświadczeń skarżącego wynika, że samodzielniej prowadzi gospodarstwo domowe. Do swojego majątku zaliczył dom do remontu o pow. 149 m² o wartości ok. 300.000 zł oraz nieruchomość rolną o pow. 36,79 ha zakupioną w kredycie o wysokości 200.000 zł, który teraz spłaca. Wartość nieruchomości to ok. 184.000 zł. Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód z wynajmu domu w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Z kolei jego zobowiązania to KRUS 441 zł kwartalnie/147 zł miesięcznie, kredyt za ziemię 17.250 z rocznie/1.437 zł miesięcznie, podatek za ziemię 1.683 zł rocznie/140 zł miesięcznie, kredyt na dom 2.383 zł miesięcznie, ubezpieczenie domu 495 zł rocznie, alimenty 600 zł miesięcznie; razem 4.748 zł miesięcznie. Do wniosku załączono wyciąg z rachunku bankowego. W piśmie z 4 kwietnia 2017 r. skarżący wyjaśnił, że nie pobiera żadnych świadczeń, a jako rolnik nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Wskazał, również, że nie rozliczył się jeszcze z urzędem skarbowym za 2016 r. Rozliczenia dokona do 28 kwietnia 2017 r. i wtedy przekaże je do sądu. Z uwagi na fakt, że, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącego do: nadesłania kopii zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r., udokumentowania wysokości dochodu uzyskiwanego z wynajmu domu, udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, wskazania i udokumentowania wszystkich innych źródeł utrzymania skarżącego, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, w tym rachunku z którego obsługiwany jest kredyt za dom, wskazania i udokumentowania źródeł pokrycia miesięcznych wydatków i zobowiązań skarżącego, które skarżący określił na kwotę 4.748 zł miesięcznie. W odpowiedzi skarżący ponownie wskazał, że nie pobiera wynagrodzenia za pracę, nie otrzymuje renty, ani żadnych świadczeń. Z gospodarstwa rolnego również nie uzyskuje dochodów. Pieniądze na wydatki posiada z wynajmu domu oraz pożycza od ojca i siostry. Do pisma skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego, harmonogram spłaty rat kredytu, zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodach z tytułu działalności opodatkowanej w formie ryczałtu, zeznanie PIT-28 za 2016 r., zeznanie PIT-36. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Oświadczenia skarżącego, sprowadzają się do stwierdzenia, że poza dochodem z tytułu wynajmu domu, nie uzyskuje on żadnych dochodów i świadczeń. Pożycza środki na pokrycie swoich zobowiązań od ojca i siostry. Referendarz sądowy w powyższym zakresie poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. Przede wszystkim, jak wyliczył sam skarżący jego miesięczne zobowiązania wynoszą 4.748 zł (same raty kredytów wynoszą prawie 4 tyś zł). Okoliczność spłaty rat dokumentują wyciągi z rachunków bankowych, na które to rachunki skarżący przed terminem spłaty rat dokonuje wpłat własnych. Zauważyć również należy, że wyliczone przez skarżącego miesięczne zobowiązania/wydatki nie obejmują chociażby kosztów wyżywienia, środków czystości, opłat za media, które z pewności wynoszą przynajmniej 1.000 zł. Łącznie więc miesięczne zobowiązania skarżącego to blisko 6 tyś zł. Z kolei, jak twierdzi skarżący, jego jedyny dochód to dochód z tytułu wynajmu domu. Skarżący w formularzu PPF określił go na kwotę 1.300 zł. W odpowiedzi na wezwanie o udokumentowanie wysokości tego dochodu skarżący nadesłał zeznanie PIT-28 i zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika że, z tego tytułu jego roczny przychód wyniósł jedynie 3.200 zł, co daje ok. 270 zł ( a nie 1.300 zł) miesięcznie. Tym samym pojawia się istotna wątpliwość, czy w istocie, skarżący nie uzyskuje żadnych innych dochodów i w każdym miesiącu skarżący korzysta ze wsparcia finansowego (pożyczek) od członków rodziny, bowiem pożyczki te musiałyby wynosić ponad 5 tyś. zł miesięczne. Skoro jak twierdzi skarżący już w 2016 r. nie uzyskiwał dochodów z działalności gospodarczej wskazane pożyczki musiałyby już przekroczyć 90 tyś. zł. Warto również zauważyć, że powyższe wątpliwości potęguje także zaświadczenie z urzędu skarbowego z 22 maja 2017 r., z którego jednoznacznie wynika, że w 2016 r. skarżący oprócz przychodów z tytułu działalności opodatkowanej w formie ryczałtu osiągnął jeszcze przychody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy nie twierdzi, że skarżący dysponuje środkami zarówno na uiszczenie całego wpisu od skargi jak i opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, niemniej jednak, na podstawie informacji i dokumentów przekazanych przez skarżącego, nie jest w stanie ocenić jak w istocie wygląda sytuacja finansowa skarżącego oraz czy może on partycypować w kosztach postępowania, jeżeli nie w całości to chociażby w części. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.