III SA/Wa 812/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Marek Kraus (sprawozdawca), Protokolant specjalista Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. wniosku Stowarzyszenia P. z siedzibą w B. o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania p o s t a n a w i a odmówić dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenia P. z siedzibą w B. D. M. zwany dalej Skarżącym złożył do tutejszego Sądu dwie skargi na dwie ostateczne decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] i nr [...] utrzymujące w mocy decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] i nr [...] odmawiające Skarżącemu stwierdzenia nieważności dwóch decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W., z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] i nr [...] utrzymujących w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2009r. w przedmiocie określenia Skarżącemu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. oraz wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. Skargi zostały zarejestrowane pod sygnaturami III SA/Wa 812/11 i IIISA/Wa 811/11. Podstawę prawną wniosku o stwierdzenie nieważności tych decyzji był przepis art. 247 § 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.z 2005 r. Nr 8 poz.60), z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości miejscowej organów podatkowych oraz o wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuty zawarte we wniosku miały charakter zarzutów procesowych to jest dotyczących ściśle postępowań podatkowych. Decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji określających zobowiązania podatkowe oparte były na tych samych przepisach – art. 247 § 1 pkt 1 i pkt 3 Ordynacji podatkowej z twierdzeniem, Dyrektora Izby Skarbowej, że nie doszło do opisanych we wnioskach naruszeń przepisów postępowania. Stowarzyszenie Przeciw Bezprawiu złożyło w każdej z tych spraw, wniosek o dopuszczenie Stowarzyszenia, jako organizacji społecznej, do udziału w obu sprawach sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazało, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa przez Dyrektora Urzędu Skarbowego w B. oraz Dyrektora Izby Skarbowej w W. poprzez uniemożliwienie Skarżącemu rzeczywistego udziału w prowadzonym przez Urząd Skarbowy postępowaniu polegającym na nie zawiadamianiu ustanowionego pełnomocnika o czynnościach i wydawanych decyzjach, a tym samym uniemożliwiono Skarżącemu profesjonalną obronę swoich praw. Zdaniem Stowarzyszenia w sprawie doszło także do nadużycia uprawnień urzędników reprezentujących Skarb Państwa poprzez jednostronna i nieobiektywną interpretację dowodów przedstawionych na pokrycie swojego majątku przez skarżącego. W ocenie Stowarzyszenia w sprawie doszło do nie przestrzegania praw obywatela, a także obowiązków przez Dyrektora Urzędu Skarbowego w B. i Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W., mające na celu niszczenie przedsiębiorców w Polsce. Do wniosku Stowarzyszenie złożyło swój statut oraz odpis Krajowego Rejestru Sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 tej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Warto w tym miejscu przywołać zagadnienie prawne, które stało się przedmiotem rozstrzygnięcia składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w wydanym w dniu 28 września 2009 r. postanowieniu (sygn. akt II GZ 55/09 publ. ONSAiWSA 2010/2/23), które sprowadzało się do kwestii, czy sąd administracyjny, rozpoznając wniosek organizacji społecznej, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, winien brać pod uwagę tylko, czy sprawa dotyczy jej statutowej działalności, czy także badać występowanie interesu społecznego, w rozumieniu art. 31 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). NSA po dokonaniu analizy przepisów odnoszących się do kwestii udziału danego podmiotu w charakterze uczestnika postępowania, zaprezentował pogląd, iż w świetle przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest podstaw prawnych do stosowania przez sąd administracyjny przesłanek z art. 31 § 1 Kpa. w postępowaniu o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a. Ponadto NSA wskazał, że sytuacja prawna organizacji społecznej w badanej płaszczyźnie została jednoznacznie określona w art. 9 p.p.s.a., tak więc przesłanki uzasadniające ewentualny udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wynikają z postanowień art. 33 § 2 in fine w związku z art. 9 p.p.s.a. Jednakże rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek o dopuszczenie jej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu, sąd administracyjny powinien badać, czy udział ten, niezależnie od postanowień statutu takiej organizacji, służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni art. 33 § 2 p.p.s.a. wskazał, że: - po pierwsze, organizacja społeczna ubiegająca się o prawo udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym musi spełniać warunki formalno-prawne, tj. być organizacją powołaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa powszechnie obowiązującego, a zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej; - po drugie, udział organizacji społecznej musi odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, tj. sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji"; - po trzecie, sąd administracyjny, rozpoznający wniosek organizacji społecznej ubiegającej się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed tym sądem, musi mieć zapewnioną prawną możliwość rzeczywistego zbadania, czy organizacja, korzystając z prawa wynikającego z art. 33 § 2 powoływanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, realizuje cel publiczny, dla którego została powołana. W ocenie NSA nie jest zatem dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby (niejako automatycznie) zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej z tego i tylko tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Ten kierunek wykładni potwierdza także przywoływana rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy (2004)20 w sprawie sądowej kontroli aktów administracyjnych, zachęcająca państwa do przyznawania prawa do wniesienia skargi do sądu także stowarzyszeniom lub innym osobom i ciałom - ale nie wszystkim, lecz tylko tym, które są uprawnione do "ochrony interesu zbiorowego". Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w powołanym postanowieniu z dnia 28 września 2009 roku sygn. akt II GZ 55/09. Mając powyższe na względzie dokonując wykładni art. 33 § 2 p.p.s.a. należy wskazać, że organizacja społeczna ubiegająca się o prawo udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym musi wykazać, że spełnia warunki formalno-prawne, tj. być organizacją powołaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa powszechnie obowiązującego, a zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej. Nadto udział organizacji społecznej musi odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, tj. sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji". A co więcej sąd administracyjny, rozpoznający wniosek organizacji społecznej ubiegającej się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed tym sądem, musi mieć zapewnioną prawną możliwość rzeczywistego zbadania, czy organizacja, korzystając z prawa wynikającego z art. 33 § 2 p.p.s.a., realizuje cel publiczny, dla którego została powołana. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu złożony wniosek Stowarzyszenia Przeciw Bezprawiu o dopuszczenie do udziału w sprawie nie zawiera argumentacji pozwalającej na przyjęcie, że sprawa ze skargi D. M. dotyczy statutowej działalności Stowarzyszenia oraz że za udziałem Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu przemawia interes społeczny. Stowarzyszenie Przeciw Bezprawiu w złożonym wniosku wskazało, że zarząd stowarzyszenia na podstawie art. 9 p.p.s.a. w zw. z § 5 pkt 1, 8 , 9 oraz § 6 pkt 1 statutu podjął uchwałę o udziale stowarzyszenia w sprawach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. III SA/Wa 811/11 i III SA/Wa 812/11. Z wskazanych zapisów § 5 statutu wynika, że celem stowarzyszenia jest; - działanie na rzecz przestrzegania praw obywatela i obowiązków organów władzy publicznej w tym ustawodawczej, wykonawczej, organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, zawartych w szczególności w Konstytucji RP, umowach międzynarodowych i obowiązujących przepisach prawa, ( pkt 1), - podejmowanie interwencji oraz reprezentowanie obywateli i innych podmiotów wobec organów władzy publicznej i innych instytucji państwowych i samorządowych, w ochronie ich słusznych interesów lub w przypadkach zagrożenia porządku prawnego oraz bezpieczeństwa, a także udział w postępowaniach prowadzonych przez te organa w granicach prawem dopuszczalnych, w tym prowadzenie mediacji w sprawach karnych, cywilnych, rodzinnych - jako mediatorzy społeczni i zawodowi, o ile spełniają przewidziane prawem wymagania ( pkt 8 ), - działania na rzecz rozwoju społeczności lokalnych oraz integracji europejskiej i rozwijania współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony i propagowania praw jednostki ( pkt 9 ). W ocenie Sądu Stowarzyszenie nie przedstawiło we wniosku uzasadnienia pozwalającego na przyjęcie, iż udział w niniejszym postępowaniu sądowym ma związek z jego działalnością statutową. Wskazane przez Stowarzyszenie zapisy statutu będące podstawą uchwały mają charakter ogólny i można je określić, że celem Stowarzyszenia jest działanie na rzecz przestrzegania praw obywatela i obowiązków organów władzy oraz działanie na rzecz rozwoju społeczności lokalnych oraz integracji społecznej. W związku z tak ogólnymi zapisami stowarzyszenie winno przedstawić argumentację potwierdzająca, iż zakres działalności statutowej stowarzyszenia uwzględnia charakter rozstrzyganej sprawy. Natomiast w uzasadnieniu złożonego wniosku Stowarzyszenie wskazało, iż w jego ocenie doszło do rażącego naruszenia prawa przez Dyrektora Urzędu Skarbowego w B. oraz Dyrektora Izby Skarbowej w W. poprzez uniemożliwianie Skarżącemu rzeczywistego udziału w prowadzonym przez urząd skarbowy postępowaniu. W dalszej części wnioskodawca wskazał, że zarząd stowarzyszenia po zapoznaniu się z dokumentami uznał, że doszło do nie przestrzegania praw obywatela, a także obowiązków władzy publicznej przez Dyrektora Urzędu Skarbowego B. i Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W.. Należy wskazać , że w świetle art. 13 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. ) organami podatkowymi stosownie do swej właściwości są ; naczelnik urzędu skarbowego – jako organ pierwszej instancji oraz dyrektor izby skarbowej jako organ odwoławczy. Ponadto zgodnie z art. 31 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej ( Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 65 ze zm. ) uprawnienia organów podatkowych przyznane zostały organom kontroli skarbowej w tym dyrektorowi urzędu kontroli skarbowej. W przedmiotowej sprawie postępowania nie prowadził naczelnik urzędu skarbowego w związku z tym nie mogło dojść do uniemożliwienia Skarżącemu udziału w prowadzanym przez urząd skarbowy postępowaniu. Nieuprawnione jest stwierdzenie Stowarzyszenia, że doszło do ,,nieprzestrzegania prawa obywatela, a także obowiązków władzy publicznej przez Dyrektora Urzędu Skarbowego B. i Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W.’’, bowiem takie organy nie prowadziły postępowania, będącego przedmiotem złożonej skargi. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej prowadzone było przez Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Natomiast decyzje w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r., które były przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności wydane zostały przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. jako organ pierwszej instancji oraz Dyrektora Izby Skarbowej w W. jako organ odwoławczy. Również niezrozumiałe jest stwierdzenie Stowarzyszenia co do nadużycia uprawnień urzędników reprezentujących Skarb Państwa poprzez jednostronną i bezprawną interpretację dowodów przedstawionych na pokrycie swojego majątku przez Skarżącego. Wydaje się, iż to stwierdzenie dotyczy postępowania, w sprawie ze skarg Skarżącego na decyzje w przedmiocie podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, które jest przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego przez tut. Sąd w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 809/11 i III SA/Wa 810/11. Mając na uwadze tak ogólnie i szeroko sformułowany zakres celów Stowarzyszenia i przedmiot postępowania w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie przedstawiło dostatecznych przesłanek, by można było uznać, że udział Stowarzyszenia w niniejszej sprawie dotyczy zakresu jego statutowej działalności. Nie zostało bowiem wykazane ścisłe powiązanie skonkretyzowanych celów statutowych organizacji z przedmiotem niniejszego postępowania. Jednocześnie z przedstawionego uzasadnienia wniosku nie wynika, iż Stowarzyszenie ma wiedzę jakie organy prowadziły postępowanie podatkowe i czego ono dotyczyło oraz jakie okoliczności przedmiotowej sprawy dotyczą jego statutowej działalności . Brak też wskazania we wniosku motywów, że za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu przemawia interes społeczny. Należy wskazać, że Skarżący w niniejszej sprawie reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który w złożonej skardze przedstawił zaskarżonej decyzji szereg zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Ponadto należy podkreślić, że w związku ze złożoną skargą zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), kontrola sądowa zaskarżonej decyzji, sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. Natomiast Sąd analizując zasadność dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu i mając na uwadze to, czy udział Stowarzyszenia będzie odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, to jest sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji" stwierdza, iż Stowarzyszenie nie wykazało by jego udział w postępowaniu służyło zapewnieniu kontroli społecznej postępowania. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji postanowienia.