III SA/Wa 822/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. SP. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 roku postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 17.887 zł, skarżąca – O. Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że spółka nie dysponuje wystarczającym majątkiem do uiszczenia wpisu. Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, przez to nie osiąga zysków, które pozwoliłyby jej na pokrycie bieżących zobowiązań i wydatków. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano jedynie wysokości kapitału zakładowego spółki ([...] zł). Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej – "P.p.s.a") wezwano skarżącą do: wyjaśnienia, czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą (czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności) jakie są dalsze plany jej funkcjonowania, udokumentowania sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez nadesłanie ostatnich zeznań podatkowych (za 2014 i 2015 r.), sprawozdań finansowych (bilans i rachunek zysków i strat), wykazu środków trwałych, w inny sposób udokumentowania wysokości przychodów uzyskanych w 2015 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez nadesłanie sprawozdania finansowego (lub innych dokumentów dot. 2016 r., z których wynikać będzie wysokość przychodów uzyskanych w 2016 r.), nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego. W odpowiedzi pełnomocnik spółki wskazał, że związku ze zmianami organizacyjnymi w spółce i jej sprzedażą nie ma jej dokumentacji księgowej i finansowej. Z kolei z informacji przekazanych przez byłego wspólnika wnika, że spółka nie prowadzi działalności i nie ma majątku. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rozpoznawanej sprawie spółka nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji finansowej. Z oświadczeń pełnomocnika spółki zawartych w formularzu PPPr wynika jedynie, że spółka nie prowadzi działalności i nie osiąga zysków. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Zauważyć należy, że są to jedyne informacje, które podał pełnomocnik. Poza tym, dane te nie zostały poparte żadnymi dokumentami. W wezwaniu z 2 marca 2017 r. wskazano konkretnie, jakie dokumenty skarżąca ma nadesłać. Spółka nie nadesłała natomiast żadnego z nich. W ocenie referendarza sądowego, brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności spółki uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W związku z tym, referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Fakt, że aktualnie spółka nie prowadzi działalności gospodarczej (co zresztą też nie zostało wykazane) i nie uzyskuje przychodów nie przesądza bowiem automatycznie o wypełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, postanowienie NSA z 5 maja 2016 r., I FZ 114/16). Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.