III SA/Wa 822/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej Skarżąca – [...] sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącej wskazał, że nie dysponuje ona wystarczającym majątkiem, nie prowadzi działalności gospodarczej, przez co nie osiąga zysków pozwalających na pokrycie bieżących zobowiązań i wydatków. Skarżąca podała, iż kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że z uwagi na zmiany organizacyjne w spółce i jej sprzedaż nie ma dokumentacji księgowej i finansowej. Powtórzył, że Skarżąca nie prowadzi działalności i nie ma majątku. Postanowieniem z 29 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy, powołując się na brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności spółki. Jego zdaniem uniemożliwia to ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Od tego postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw, zarzucając dokonanie błędnych ustaleń faktycznych co do możliwości finansowych i w efekcie błędne uznanie, że jej sytuacja pozwala na poniesienie znacznych kosztów sądowych. Ponownie podkreśliła, że zaprzestała działalności, nie uzyskuje przychodów, nie posiada rachunków bankowych, ani majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu spełnienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała. Jej argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak zysków, brak majątku. Oświadczenia Skarżącej dotyczące jej bieżącej kondycji finansowej, nie zostały jednak poparte dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności jej żądania udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak natomiast zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 października 2015 r. (I FZ 355/15) w przypadku spółki kapitałowej ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat), zaś w odniesieniu do aktywów pożądane jest w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie brak stosownej dokumentacji Skarżąca umotywowała zmianami organizacyjnymi i jej sprzedażą. Tymczasem okoliczność ta nie może stanowić usprawiedliwienia dla niewywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych do prawidłowej oceny sytuacji finansowej Skarżącej. Zwłaszcza, że obowiązek sporządzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej wynika z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2016 r., poz. 1047 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1888 ze zm.). Nie sposób przy tym nie zauważyć, że skoro Skarżąca nie dysponuje "dokumentacją księgową oraz finansową", nie wiadomo na jakiej podstawie buduje twierdzenie o własnej kondycji finansowej. Z tych wszystkich względów zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż brak wymaganych przez Sąd dokumentów powoduje, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy oświadczenie Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tym samym uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena jej sytuacji finansowej, wobec nieprzedstawienia dokumentów źródłowych, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi – bardziej niż wnioskodawcy - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jego przypadku możliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.