III SA/Wa 830/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu od wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z 23 stycznia 2012 r. K. B. reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu od wniesienia zażalenia. Zarządzeniem z 8 marca 2012 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na ww. zarządzenie pismem z 19 marca 2012 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku oświadczył, że jest osobą młodą, bezrobotną, bezskutecznie poszukującą pracy. Ponadto nie otrzymuje żadnych świadczeń społecznych i wskazał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie ma majątku, ani oszczędności, a rodzina nie wspiera go finansowo. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza Sądowego Skarżący poinformował, że nie ma rachunków bankowych, utrzymuje się z oszczędności i nieregularnie, w niskich kwotach jest wspierany przez rodzinę. Ponadto podał wysokość miesięcznych wydatków składających się na koszty utrzymania. Do pisma dołączył również zeznanie podatkowe za 2011 r. oraz zawiadomienie o wszczęciu przeciwko niemu egzekucji na kwotę 803,72 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 11 lipca 2012 r. odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 24 czerwca 2012 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do meritum sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie Skarżącej. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wysokość wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Trudno nie zauważyć jednak sprzeczności w składanych przez niego oświadczeniach. W formularzu PPF poinformował, że nie posiada majątku, a jednocześnie w formularzu PPF złożonym w innej sprawie zawisłej przed Sądem (sygn. akt III SA/Wa 831/12) wskazał, że ma mieszkanie o powierzchni 70 m2. We wniosku oświadczył, że rodzina nie wspiera go finansowo i nie posiada oszczędności, natomiast w piśmie z 18 kwietnia 2012 r. poinformował Sąd, że utrzymuje się z oszczędności i otrzymuje pomoc od rodziny. Ponadto w tym samym piśmie wymienione są miesięczne wydatki stanowiące koszty utrzymania Skarżącego: 500 zł czynszu, 100 zł za gaz i energię elektryczną, 300 zł za wyżywienie, 50 zł za odzież, 20 zł za środki czystości oraz ok. 73 zł (220 zł/3 miesiące) za bilet okresowy komunikacji miejskiej. Zatem łączna kwota miesięcznego utrzymania Skarżącego wynosi ok. 1.043 zł. Z drugiej strony z nadesłanego zeznania podatkowego wynika, że w 2011 r. Skarżący osiągnął dochód w wysokości 2.148,75 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne: 1.716,84 zł), który oczywiście nie jest w stanie pokryć wskazanych przez Skarżącego wydatków. Skarżący ani we wniosku, ani w sprzeciwie od postanowienia z 11 lipca 2012 r. nie wyjaśnił wyczerpująco i przekonywująco z jakiego źródła pochodzą środki finansowe na poniesienie kosztów utrzymania w części, na którą wykazane dochody nie wystarczają oraz nie wskazał ich dokładnej wysokości. Po dokonaniu oceny złożonych przez Skarżącego oświadczeń i dokumentów Sąd doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Zatem nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji