III SA/Wa 830/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. i 2008 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że przyznać na rzecz adwokata M. G. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz kwotę 828 (osiemset dwadzieścia osiem) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług W rozpoznawanej sprawie na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I FZ 342/15 adw. M.F. została wyznaczona przez Okręgową Radę Adwokacką w W. (dalej: "ORA") pełnomocnikiem z urzędu dla Pana K.S. W dniu 19 lipca 2017 r. pełnomocnik z urzędu złożył pismo procesowe, w którym sformułował wniosek o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że koszty pomocy prawnej z urzędu nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. W piśmie tym podtrzymano skargę, jej zarzuty i ich uzasadnienie, krótko odniesiono się do zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego oraz podano wartość przedmiotu zaskarżenia. W dniu 17 sierpnia 2017 r. adw. M.F. uczestniczyła w rozprawie, na której poparła skargę oraz ponownie wniosła o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu. W tym samym dniu, wobec oddalenia skargi, pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie skarżącego od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia. Przy piśmie z dnia 9 listopada 2017 r. przedstawiono kopię decyzji Dziekana ORA, z której wynika, że w oparciu o art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.), adwokat M.G. został upoważniony do prowadzenia wszystkich spraw dotychczas prowadzonych przez adwokata M.F. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z uwagi na nieprawidłowe sformułowanie wniosku o przyznanie ww. kosztów. R. pr. M.F. złożyła sprzeciw od ww. postanowienia, który następnie został podtrzymany przez jej zastępcę adw. M.G. W sprzeciwie wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, jednocześnie oświadczając, że koszty te w dalszym ciągu nie zostały opłacone. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek pełnomocnika jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, a sposób jego sformułowania nie był dotychczas kwestionowany przez sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 543 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zastosowanie w niniejszej sprawie art. 260 p.p.s.a. w przedstawionym brzmieniu wynika z ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 poz. 658). Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej nowe brzmienie art. 260 p.p.s.a. ma zastosowanie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy, czyli po 15 sierpnia 2016 r., natomiast skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w lutym 2015 r. Stosownie zaś do treści art. 250 § 1 p.p.s.a wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie zaś z § 2 wspomnianego artykułu w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I OZ 1226/13). Rozpoznając wniosek o przyznanie wynagrodzenia wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy Sąd winien zbadać, czy czynności podjęte przez pełnomocnika były wystarczające do ochrony interesów strony i w jakim stopniu pomocne przy rozstrzyganiu sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2016 r. sygn. akt II OZ 971/16). W przedmiotowej sprawie zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm., dalej: "Rozporządzenie"). Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 3 Rozporządzenia stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której wartość przedmiotu sprawy wynosi powyżej 200.000 zł wynosi 7200 zł. Stosownie zaś do § 2 ust. 3 Rozporządzenia, opłata ulega podwyższeniu o stawkę podatku od towarów i usług. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zgodnie z § 20 Rozporządzenia, powinien ponadto zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Wbrew stanowisku referendarza sądowego Sąd nie stwierdził uchybień w sposobie sformułowania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przez pełnomocnika skarżącego. W szczególności wniosek ten zawiera nieodzowny element konstrukcyjny w postaci oświadczenia, o którym mowa w § 20 Rozporządzenia. Następnie Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie skarga została sporządzona osobiście przez Skarżącego i dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. i 2008 r. W wyniku ustanowienia Skarżącemu adwokata, ORA wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu adw. M.F., a następnie decyzją Dziekana ORA z dnia [...] października 2017 r. zastępcą adw. M.F. został ustanowiony adw. M.G. W tym miejscu należy podkreślić, iż bez znaczenia w kontekście przyznanego obecnie wynagrodzenia jest to, że doszło do zmiany pełnomocnika z przyczyn niezależnych od Sądu. Wypada jedynie odnotować, że taki stan rzeczy jest dopuszczalny w tym przypadku w oparciu o przywołany wyżej art. 37a ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Zgodnie z jego treścią: "dziekan wyznacza z urzędu zastępcę adwokata, o którym mowa w ust. 1, niemającego czasowo lub trwale możliwości wykonywania zawodu, jak również w wypadku skreślenia z listy adwokatów. Decyzja dziekana stanowi upoważnienie adwokata do prowadzenia spraw i powinna mieć formę pisemną". Z tych względów beneficjentem wynagrodzenia jest w tej sprawie adwokat M.G., który został upoważniony do prowadzenia wszystkich spraw, w których występowała adwokat M.F., a tym samym jest ich kontynuatorem. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 250 § 2 p.p.s.a., który uprawnia do obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Przepis ten na mocy art. 2 ustawy zmieniającej stosuje się bowiem również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Jak wspomniano powyżej, zasądzając wynagrodzenie pełnomocnika, sąd bierze pod uwagę jego niezbędny nakład pracy, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że sporządzone przez pełnomocnika skarżącego pismo procesowe z dnia 19 lipca 2017 r., nie wniosło nic nowego do sprawy, gdyż zawiera jedynie lakoniczne odniesienie się do zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego (3 zdania) oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, która to została już wcześniej w sprawie ustalona. Jako że argumentacja przedstawiona w tymże piśmie miała niski walor merytoryczny, zaś adw. M.F. nie podjęła innych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, Sąd uznał, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 250 § 2 p.p.s.a. Należy również zwrócić uwagę na aspekt "fiskalny", gdyż przy ustalaniu wynagrodzenia pełnomocnika, nie można pomijać finansowego interesu Państwa. Państwo bowiem występuje jako gwarant praworządności, zasad poszanowania prawa wszystkich swoich obywateli – także tych ubogich. Musi więc dysponować posiadanymi środkami, z jednej strony w ramach obrony wspomnianych wartości, ale z drugiej powinno czuwać, aby wydatki na te cele były współmierne i adekwatne do cen tego rodzaju usług w ujęciu obiektywnym. Skarb Państwa występuje bowiem najpierw w przypadku wyznaczenia, a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako "zleceniodawca". Umocowany jest do tego zasadą m.in opiekuńczości, realizującą się poprzez zapewnienie stronie prawa do sądu, ale i koniecznością działania dla dobra obywateli. Stąd też wysokość zapłaty za to zlecenie powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Tylko taki bowiem zgodny jest z zasadą sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Reasumując, mając na uwadze nakład pracy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ustanowionego w niniejszej sprawie pełnomocnika, Sąd stosownie do przytoczonego art. 250 § 2 p.p.s.a. obniżył wynagrodzenie należne pełnomocnikowi ustalając opłatę za tę czynność w wysokości określonej w sentencji tj. w kwocie 3600 zł. Na mocy § 2 ust. 3 Rozporządzenia ustalona w ten sposób opłata ulega powiększeniu o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 w zw. z 250 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.