III SA/Wa 831/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego w sprawie ze skargi E. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Referendarz sądowy zauważa, ze w wyniku wniesienia skargi, jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest obowiązek zapłaty wpisu od tej skargi w wysokości 100,- zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, wnioskowane przez stronę, czyli zwolnienie od kosztów sądowych, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków a także ustanowienie pełnomocnika (art. 211, art. 212 oraz art. 245 § 2 i 3 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinna uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem z 25 kwietnia 2008 r., uzupełnionym następnie, nadesłanym w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 30 kwietnia 2008 r., wypełnionym formularzem PPF z 11 maja 2008 r. E. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada żadnego majątku i nie posiada środków na opłacenie sprawy przed Sądem. Poinformowała przy tym, że urząd skarbowy zniszczył dane finansowo- księgowe uniemożliwiające wyrejestrowanie działalności, która nie jest prowadzona od 21 listopada 2005 r. 3. Pismem referendarza sądowego z 30 kwietnia 2008 r. skarżąca została nadto wezwana przez referendarza sądowego o nadesłanie deklaracji podatkowych i wskazanie wysokości dochodów, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania, nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych, dokładne zestawienie należności i zobowiązań oraz o wskazanie innych powodów, dla których skarżąca ubiegała się o prawo pomocy oraz oznaczenie czynności, których podejmuje się w celu zapewnienia sobie utrzymania. 4. Referendarz sądowy zauważa, że skarżąca nie ustosunkowała się do doręczonego jej wezwania z 30 kwietnia 2008 r., czym uniemożliwiła ocenę jej sytuacji majątkowej. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do przedstawienia dodatkowych danych o jej sytuacji finansowej, ponieważ to na niej spoczywa obowiązek pełnego i wyczerpującego przedstawienia informacji, tak, aby nie było wątpliwości, co do uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Ocena tych dwóch wielkości oraz zestawienie ich z wysokością kosztów postępowania pozwala podjąć decyzję o zasadności zastosowania prawa pomocy, które, co należy powtórzyć, jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Jak zauważył – przy tym - Sąd Najwyższy, przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach z 14 października 2004 r. FZ 464/04, FZ 465/04 i z 19 maja 2005 r. II FZ 211/05). Skarżąca, pomimo wezwania, nie wskazała na żadne okoliczności uniemożliwiające jej osiąganie dochodu z prac dorywczych, który mogłaby przeznaczyć na wybrane przez siebie cele, a także nie podała przyczyn niepodejmowania działalności zarobkowej w ogóle. Nierozstrzygnięcie okoliczności niewykorzystywania przez stronę jej możliwości zarobkowych nie może być powodem uzasadniającym przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niezależnie od uwag poczynionych powyżej referendarz sądowy zauważa, że w treści formularza PPF nie zostały wskazane żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie skarżącej prawa pomocy, zatem przy braku tych okoliczności wniosek skarżącej należy poddać dokładnej analizie. W szczególności nie rozstrzygnięte zostały wątpliwości, co do źródeł utrzymania skarżącej oraz wysokości uzyskiwanego przychodu, ponieważ z jakieś środki musiała przeznaczać na zaspokojenie codziennych potrzeb. W ocenie referendarza sądowego, jeżeli osoba fizyczna wniosła do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a jednocześnie, pomimo wezwania, nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej, to w procesie badania zasadności wniosku strony szczególną uwagę należy zwrócić na treść dokumentów źródłowych przedstawiających jej sytuację życiową – jak zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje o podejmowanej działalności zarobkowej i źródłach utrzymania – tak, by rozstrzygnięcie nie naruszało zarówno prawa strony do Sądu (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz reguł racjonalnego myślenia. W żadnym jednak wypadku, jeśli pozostały niewyjaśnione, pomimo wezwania, istotne wątpliwości, co do sytuacji majątkowej strony, korzystne dla niej rozstrzygnięcie – w całości - wniosku było niemożliwe. Referendarz sądowy zauważa przy tym, że w podobny sposób została oceniona sytuacja majątkowa strony i zasadność postępowania w zagwarantowaniu jej prawa do Sądu w prawomocnych postanowieniach Sądu o sygnaturach III SA/Wa 980/06, III SA/Wa 896/06, III SA/Wa 899/06, III SA/Wa 900/06, III SA/Wa 942/06. Te właśnie przyczyny były podstawą odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy we wskazanym zakresie. Rozstrzygnięcie o wpisie, wyrażone w sentencji, jest uzasadnione tym, że skarżąca ma tylko siedem dni na uiszczenie wpisu sądowego – od dnia otrzymania wezwania. Stąd ograniczone są jej możliwości do podjęcia działań w celu zgromadzenia kwoty wpisu: tak w drodze działań zarobkowych, jak w drodze podjęcia innych działań. Referendarz sądowy przyjął w tym zakresie wyjaśnienia skarżącej, mając jednakże na uwadze kompetencję Sądu z art. 249 u.p.p.s.a. do cofnięcia udzielonego prawa pomocy, czyli do zadysponowania – w istocie – środkami publicznymi. Przedłużanie przy tym postępowania o przyznanie prawa pomocy nie stanowiłoby przy tym wymiernej realizacji zasady szybkości postępowania art. 7 u.p.p.s.a. Warunek rozpatrywania spraw w rozsądnym terminie podkreśla znaczenie sprawnego wymiaru sprawiedliwości także Europejski trybunał Praw Człowieka – dalej jako ETPCz. Zwłoka może osłabić jego skuteczność i wiarygodność. (Mozera de Azevedo p. Portugalia z 23 października 1990 r.). Przewlekłość może zagrozić skuteczności i wiarygodności sądów. Nie można jednak, przy ocenie długości postępowania, pomijać trudności, które niekiedy powodują przedłużenie rozpoznania sprawy. (Vernillo p Francji z 20 lutego 1991 r.). Wprawdzie w orzeczeniu Monnet p. Francji z 27 października 1993 r. Trybunał przypomniał, iż ocena, czy długość postępowania sądowego jest usprawiedliwiona, zależy od okoliczności sprawy, to należy przy tym uwzględnić kryteria ustalone w orzecznictwie, zwłaszcza stopień skomplikowania sprawy oraz zachowanie stron i właściwych władz. Przy ocenie zachowania stron Trybunał podkreślił, iż obciążające są tylko takie okresy zwłoki, które są zawinione w tym przypadku przez państwo. Jednakże w orzeczeniu Robins p. Wielka Brytania z 23 września 1997 r. Trybunał stwierdził, że postępowanie w sprawie kosztów, nawet, jeśli rozstrzyga się o nich odrębnie, należy uważać za kontynuację sporu głównego i w rezultacie stanowi ono część rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach. Bezzwłoczne rozpoznanie sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wyznacznikiem stopnia realizacji prawa skarżącej do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ warunkuje ono rozpoznawanie głównego sporu: z tego powodu referendarz sądowy jest zobowiązany do szczególnie starannego uwzględniania postulatu szybkości postępowania przy rozpoznawaniu prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważa, że brak wykonywania wskazań zawartych w treści orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka może skutkować stwierdzaniem - przez Trybunał - naruszenia przez Polskę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i Protokołów do niej, co także należy mieć na uwadze rozpoznając wnioski o prawo pomocy. W szczególności Europejska Konwencja Praw Człowieka, ze względu na to, że ustawą z dnia 2 października 1992 r. o ratyfikacji Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1992 r. Nr 85, poz. 427) została wyrażona zgoda na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji Konwencji, a oświadczeniem rządowym z dnia 7 kwietnia 1993 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 285) podano do wiadomości informacje o jej wejściu w życie, stała się obowiązującym prawem w Polsce, którego należy przestrzegać. Przy czym Europejska Konwencja Praw Człowieka ma pierwszeństwo przed ustawą, także u.p.p.s.a., jeżeli ustawy tej nie da się z stosować w zgodzie z Konwencją. Każdy podmiot stosujący prawo w Polsce, zatem także Trybunały, sądy powszechne, administracyjne oraz - referendarz sądowy - działający w ramach sądów administracyjnych, powinny przestrzegać pierwszeństwa stosowania Konwencji, w szczególności podejmując rozstrzygnięcie w myśl art. 91 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ skutkiem niezastosowania się podmiotu rozstrzygającego sprawę do wskazań wynikających z orzecznictwa Trybunału Praw Człowieka może być odpowiedzialność odszkodowawcza państwa. Żądanie – i egzekwowanie – wpisu sądowego w wysokości nieproporcjonalnej do możliwości zarobkowych skarżącej może być uznane za naruszenie prawa do Sądu z art. 45 Konstytucji RP i niewykonanie zobowiązań państwa wynikających z art. 6. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Ze względu na to, że w obowiązującej w Polsce Konstytucji, także w art. 45, nie obowiązuje zróżnicowanie traktowania spraw, ze względu na rodzaj sporu: cywilny, karny, czy administracyjny, uzasadnia to objęcie gwarancjami konstytucyjnymi także analizowanego sporu i nakłada obowiązek uwzględniania standardów treści Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. 5.Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § l pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.