III SA/Wa 833/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: 1. przyznać A. W. pomocy w zakresie częściowym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł (dwieście złotych); 2. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący A. W. reprezentowany przez adw. P. Z. wniósł na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wskazał, że zamieszkuje wraz z matką w należącym do niej mieszkaniu, którego koszty utrzymania wynoszą 1.100 zł (w tym czynsz, energia, woda, gaz, telefon, wywóz śmieci i nieczystości) miesięcznie. Do wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem Skarżący zaliczył ponadto koszty wyżywienia (1.200 zł), zakup odzieży (150 zł), zakup środków czystości i higieny (150 zł), zakup prasy, książek (100 zł), wizyty u lekarzy i lekarstwa (100 zł). Skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje. W 2013 r. podejmował jedynie krótkookresowe zatrudnienie, z czego uzyskał dochód w kwocie 3.765 zł. W tym roku nie osiągnął żadnego dochodu. Jedynym źródłem utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego jest emerytura matki w wysokości 3.085,77 zł miesięcznie. Poza zaległościami podatkowymi na kwotę 564.034,64 zł Skarżący nie posiada innych zobowiązań. Do majątku matki zaliczył mieszkanie oraz oszczędności wynoszące 30.000 zł. Tytułem wynagrodzenia dla pełnomocnika Skarżący zapłacił w ratach łączną kwotę 1.000 zł. Całość kosztów prowadzenia sprawy ma zostać rozliczona po jej zakończeniu. Koszty te nie będą wyższe niż 5.000 zł. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe, faktury obrazujące wydatki, wyciągi bankowe. Postanowieniem z 24 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie pełnomocnik Skarżącego złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 833/14, III SA/Wa 834/14 i III SA/Wa 835/14 w łącznej kwocie 4.602,00 zł. Pełnomocnik podniósł, że Skarżący nie pracuje, nie osiąga żadnych przychodów i nie posiada żadnego majątku, a przyczyny tego stanu rzeczy opisane zostały we wniosku. Zamieszkując wspólnie z matką, pozostaje na jej utrzymaniu. Nie posiada środków pieniężnych, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie wpisów. Nie posiada także żadnych przedmiotów, których spieniężenie pozwoliłoby mu zgromadzić potrzebne środki. Ponadto, na jego rachunku bankowym widnieje obciążenie względem organów skarbowych w kwocie 564.034,64 zł. W związku z powyższym Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego - które relatywnie rzecz biorąc stanowią pokaźny koszt - bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Odnosząc tę formułę do sytuacji Skarżącego, pełnomocnik podniósł, że Skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem Skarżącego wobec faktu, że prywatne oszczędności matki Skarżącego stanowią jej majątek osobisty, nie sposób oczekiwać, iż zapłaci ona koszty sądowe za syna, choć nie jest do tego zobowiązana. Nie jest tak, aby matka Skarżącego była zasobna w pieniądze. Matka Skarżącego posiada wykazane oszczędności i nie sposób wymagać od niej, by wyłożyła je na potrzeby sprawy sądowej syna. Gdyby tak się stało, znalazłaby się w sytuacji ryzykownej, albowiem pozostałaby ona bez zabezpieczenia finansowego dla siebie. Uszczuplenie natomiast oszczędności matki Skarżącego doprowadziłoby do sytuacji, w której nie miałaby ona szans poratować się w jakiejkolwiek trudniejszej a nagłej sytuacji życiowej wymagającej wydatków, jak np. choroba. Pełnomocnik Skarżącego odnosząc się do kwestii wypłacenia wynagrodzenia adwokatowi, mającego świadczyć o zdolności Skarżącego do uiszczenia wpisów sądowych, wskazał, że owo wynagrodzenie było znacznie niższe niż wpis. Nie można w jego ocenie zarzucać, iż adwokat działa dopiero za wynagrodzeniem. Bez pełnomocnika Skarżący działał bez efektów przez całe postępowanie przed organami podatkowymi, mimo że miało ono duży ciężar gatunkowy. Miał prawo na obecnym etapie działać z adwokatem i na ten cel uzyskać środki od matki, oszczędzając na bieżących wydatkach przez pewien czas. Nie oznacza to, że matka Skarżącego ma stale odmawiać sobie niezbędnego minimum utrzymania. W ocenie Skarżącego pamiętać też trzeba, że skarga którą sporządził pełnomocnik, była niezbędna do wszczęcia postępowania sądowego i ponad pokrycie wynagrodzenia za sporządzenie skargi, Skarżący nie zapłacił pełnomocnikowi żadnego innego wynagrodzenia. Jednocześnie podkreślono, że Skarżący kwotę wynagrodzenia dla pełnomocnika zapłacił w ratach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przepisu). Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi dysponuje. Zauważyć należy, iż z dokumentacji nadesłanej przez Skarżącego wynika jednoznacznie, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Skarżący wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje. W bieżącym roku nie osiągnął żadnych dochodów, a w 2013 r. podejmował jedynie krótkookresowe zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-37, z którego wynika, że w 2013 r. Skarżący uzyskał dochód 4.141,92 zł. Przedłożył również roczne obliczenie podatku przez organ rentowy swojej matki, z którego wynika, że w 2013 r. osiągnęła dochód w kwocie 44.885,38 zł, a w 2012 r. dochód w kwocie 43.295,48 zł. Skarżący wyjaśnił, że jedynym źródłem utrzymania jego i matki jest emerytura (matki) otrzymywana w kwocie 3.085,77 zł miesięcznie. Podniósł, że wskutek konsekwencji podatkowych, posiada zadłużenie na kwotę 564.034,64 zł. Jako koszty utrzymania Skarżący wskazał: koszty utrzymania mieszkania – 1.100 zł (w tym czynsz, energia, woda, gaz, telefon, wywóz śmieci i nieczystości), wyżywienie – 1.200 zł, odzież – 150 zł, środki czystości i higieny – 150 zł, prasy, książki – 100 zł, wizyty u lekarzy i lekarstwa – 100 zł. Skarżący oświadczył, że ani on, ani jego matka nie posiadają zaległości płatniczych ani kredytów. Ponadto Skarżący oświadczył, że na rzecz reprezentującego go profesjonalnego pełnomocnika adw. P. Z. uiścił tytułem świadczonej pomocy prawnej w ratach kwotę 1.000 zł. Całość kosztów prowadzenia sprawy ma zostać rozliczona po jej zakończeniu, a koszty te wyniosą nie więcej niż 5.000 zł. Sąd wziął również pod uwagę fakt, że na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 833/14, III SA/Wa 834/14 i III SA/Wa 835/14 w łącznej kwocie 4.602,00 zł. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Skarżącego zawartym w sprzeciwie, iż nie sposób wymagać od matki Skarżącego, żeby swoje oszczędności w całości przeznaczyła na prowadzone przez syna postępowania sądowe. Jednak ze względu na fakt pozostawania Skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, usprawiedliwiona jest ocena możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej wspólnie mieszkającej i dzielącej koszty utrzymania rodziny. W sytuacji, gdy matka Skarżącego pokrywa bieżące koszty utrzymania rodziny, należy zauważyć, że Skarżący jest w stanie pokryć częściowo wymagalne koszty sądowe przy pomocy finansowej ze strony matki. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z 7 listopada 2013 r., I FZ 417/13). Ponadto w ocenie Sądu, skoro Skarżący był w stanie pokryć wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, to tym bardziej jest w stanie uiścić tylko cześć wymagalnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie w kwocie 200 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.