III SA/Wa 834/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że zamieszkuje wraz z matką w należącym do niej mieszkaniu, którego koszty utrzymania wynoszą 1.100 zł (w tym czynsz, energia, woda, gaz, telefon, wywóz śmieci i nieczystości). Do wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem Skarżący zaliczył ponadto koszty wyżywienia (1.200 zł), zakup odzieży (150 zł), zakup środków czystości i higieny (150 zł), zakup prasy, książek (100 zł), wizyty u lekarzy i lekarstwa (100 zł). Skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje. W 2013 r. podejmował jedynie krótkookresowe zatrudnienie, z czego uzyskał dochód w kwocie 3.765 zł. W tym roku nie osiągnął żadnego dochodu. Jedynym źródłem utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego jest emerytura matki w wysokości 3.085,77 zł. Poza zaległościami podatkowymi na kwotę 564.034,64 zł Skarżący nie posiada innych zobowiązań. Do majątku matki zaliczył mieszkanie oraz oszczędności wynoszące 30.000 zł. Tytułem wynagrodzenia dla pełnomocnika Skarżący zapłacił w ratach łączną kwotę 1.000 zł. Całość kosztów prowadzenia sprawy ma zostać rozliczona po jej zakończeniu. Koszty te nie będą wyższe niż 5.000 zł. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe, faktury obrazujące wydatki, wyciągi bankowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest osobom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z 30 stycznia 2014 r., II FZ 1575/13 i przywołana tam literatura). Zdaniem referendarza sądowego Skarżącego do takich osób nie można zaliczyć. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał, że zamieszkuje wraz z matką i jako jedyny dochód tego gospodarstwa domowego wymienił dochód osiągany przez matkę z tytułu emerytury w wysokości 3.139 zł. Według oświadczenia bieżące wydatki kształtują się na poziomie 2.800 zł i składają się na nie koszty utrzymania mieszkania – 1.100 zł, koszty wyżywienia - 1.200 zł oraz inne niezbędne wydatki typu ochrona zdrowia, zakup odzieży, środków czystości, prasy - 500 zł. Jakkolwiek z powyższego wynika, że kwota uzyskiwanego dochodu praktycznie w całości przeznaczana jest na koszty utrzymania, to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, iż matka Skarżącego posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł. Tymczasem jedynymi wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi, o zwolnienie od których Skarżący się ubiega, są wpisy od skarg w trzech równolegle prowadzonych sprawach w kwocie 4.602 zł. Z akt sprawy nie wynika, by zapłata tej kwoty przekraczała możliwości finansowe Skarżącego. Zadeklarowane oszczędności są bowiem ponad sześciokrotnie wyższe niż wspomniane wpisy sądowe. Wprawdzie są to oszczędności matki, niemniej pozostawanie Skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z matką usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej wspólnie mieszkającej i dzielącej koszty utrzymania rodziny. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, iż skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z 7 listopada 2013 r., I FZ 417/13). W niniejszej sprawie Skarżący jest w stanie - przy pomocy matki - uiścić występujące na tym etapie koszty sądowe, tj. wpisy od skarg w sprawach III SA/Wa 833-835/14. Jego wniosek o zwolnienie z tych kosztów nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Nie zasługuje on na uwzględnienie także z tego powodu, że referendarz sądowy powziął wątpliwości co do zupełności przesłanych wyciągów bankowych. Otóż Skarżący przedłożył wyciąg z jednego tylko rachunku należącego do jego matki. Tymczasem z analizy przepływów na tym rachunku wynika, że przelewane są z niego środki na inny jeszcze rachunek, którego właścicielem jest matka, a mianowicie [...] . Następuje to w ramach realizacji zlecenia stałego na kwotę 1.000 zł, gdzie tytuł wpłaty oznaczono jako "zasilenie konta". Jego historii Skarżący nie przedstawił. Co ciekawe z rachunku bankowego matki Skarżącego realizowane jest także zlecenie stałe na kwotę 195,58 zł tytułem opłacenia polisy, gdzie ubezpieczoną jest G. P. . Wydatku tego Skarżący nie uwzględnił w kalkulacji kosztów utrzymania. Nie wiadomo zatem z jakiego tytułu wpłaty te są dokonywane. Ponadto na uwagę zasługuje również fakt, że Skarżący posiadał środki na uiszczenie zaliczki (1.000 zł) tytułem wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Z powyższego wynika zatem, że Skarżący był w stanie zabezpieczyć środki na ten cel, co więcej liczy się on także z koniecznością pokrycia pozostałej części wynagrodzenia, którego "koszty (...) nie będą wyższe niż 5.000 zł". W żaden natomiast sposób Skarżący nie wykazał, że zdolność tę utracił w przypadku kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego, których wysokość – na obecnym jego etapie – jest niższa niż wspomniane wynagrodzenie. Z tych względów na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.