III SA/Wa 842/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), Asesor WSA Grzegorz Czerwiński, Protokolant Aleksandra Młyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2006 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] stycznia 2006 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2005r. Skarżący R. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną sytuację materialną spowodowaną długotrwałą chorobą i brakiem możliwości uzyskiwania większych dochodów. Do wniosku dołączył obszerną dokumentację dotyczącą stanu zdrowia. Decyzją z dnia [...] listopada 2005r. Zakład odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2003r. do sierpnia 2005r. w łącznej kwocie 4944,21zł, w tym odsetek i kosztów upomnień. Zdaniem Zakładu nie można stwierdzić, iż w przypadku Skarżącego zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Uzyskuje on bowiem dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, jest właścicielem nieruchomości, mogącej stanowić przedmiot egzekucji. Dodatkowo Zakład zaznaczył, że z uwagi na możliwości zarobkowania, możliwość skutecznej egzekucji z ruchomości i nieruchomości oraz fakt, iż zobowiązany korzystał z umorzenia należności , brak jest podstaw do umorzenia. Pismem z dnia 24 listopada 2005r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oświadczył, że jest przewlekle chory. Powołując się na swoją sytuację zdrowotną wniósł o umorzenie składek. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2003r. do sierpnia 2005r. w łącznej kwocie 4.944,21 zł. Powtórzył podniesioną przez organ I instancji argumentację. Ponadto uznał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku Skarżącego nie stwierdził przesłanek umożliwiających umorzenie zadłużenia ponieważ w jego przypadku nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Skarżący jest właścicielem nieruchomości, z której może być prowadzona skuteczna egzekucja. Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Ponownie powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną i życiową. Wyjaśnił, że za mało zarabia, co spowodowane jest przewlekłą chorobą. Skarżący załączył kserokopię zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to obowiązek i prawo Sądu zbadania, czy zaskarżona decyzja nie została wydania z naruszeniem prawa, mogącym skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Zdaniem Sądu do naruszenia takiego doszło przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa ZUS w trybie art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (określanego dalej jako "k.p.a."). W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, uregulowanego w art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Stronie Skarżącej służy tu nie odwołanie, a środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosuje się do niego jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym określające rodzaje rozstrzygnięć jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została przez Prezesa ZUS z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Stanowi to przesłankę stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzją tą, wydaną na skutek złożenia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2003r. do kwietnia 2005r. Rozstrzygnięcie jest sformułowane analogicznie, jak podjęte przez Zakład w I instancji. W oparciu zaś o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., wskazany w podstawie prawnej tej decyzji, organ odwoławczy może jedynie utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Jeżeli zatem Prezes ZUS uznał decyzję wydaną w I instancji za prawidłową, obowiązany był utrzymać ją w mocy, a nie orzekać o istocie sprawy poprzez odmowę umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Orzeczenie o istocie sprawy możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., kiedy to organ odwoławczy uchyla w całości lub w części zaskarżoną decyzję, a zatem stwierdza, iż jest ona nieprawidłowa, w związku z czym zawarte w niej rozstrzygnięcie wymaga korekty. Zauważyć należy, że w takim przypadku z oczywistych względów orzeczenie co do istoty sprawy nie może być takie samo jak podjęte przez organ I instancji. Ewidentna sprzeczność rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa ZUS z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadnia stwierdzenie, iż zapadło ono z rażącym naruszeniem tego przepisu. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na zaistnienie wskazanej wyżej przesłanki uniemożliwia Sądowi wypowiedzenie się w przedmiocie jej merytorycznej zasadności, a także ocenę zarzutów skargi. Na marginesie sprawy wskazać jednakże należy, iż ocena zasadności umorzenia bądź odmowy umorzenia w oparciu o art. 28 ustawy o ubezpieczeniach społecznych, jak również § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji administracyjnej, nie zaś w odpowiedzi na skargę. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Skarżący nie wnosił o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.