III SA/Wa 845/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Urszula Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi "B." S.A. w B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2007 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz "B." S.A. w B. kwotę 5401 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych (PFRON) odmówił Skarżącej – "B." S.A. stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON za okres od marca 2003 r. do października 2005 r. w wysokości 90.017,20 zł. W uzasadnieniu stwierdził, że na podstawie posiadanych dokumentów oraz deklaracji i wpłat na PFRON według art. 55 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.) ustalił, iż saldo Skarżącej nie wykazuje nadpłaconych wpłat, a tym samym nie istnieje nadpłata, o zwrot której wnosiła strona. Wskazał, że wnioskiem z dnia 25 listopada 2005 r. Skarżąca wystąpiła o zwrot kwoty 90.017,20 zł wynikającej z korekt deklaracji za okres od marca 2003 r. do października 2005 r. Korekty te dotyczyły zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Organ wezwał Skarżącą do nadesłania dokumentów dotyczących zatrudnianych osób niepełnosprawnych wyjaśniając jednocześnie, kto za taką osobę może zostać uznany. Zatrudnienie osób niepełnosprawnych skutkuje bowiem obniżeniem przez pracodawcę miesięcznych wpłat na PFRON. W dniu 8 grudnia 2005 r. Skarżąca nadesłała wymagane dokumenty. Następnie 19 grudnia 2005 r. strona zwiększyła kwotę nadpłaty uwzględniając w deklaracjach korygujących kolejnego pracownika niepełnosprawnego. PFRON uznał korekty za bezzasadne i 22 grudnia 2005 r. oraz 19 stycznia 2006 r. odrzucił deklaracje korygujące wraz z wyjaśnieniem. Następnie w rozmowie pełnomocnika Skarżącej z przedstawicielem PFRON uzgodniono, iż spółka do 20 stycznia 2006 r. dostarczy dodatkowe dokumenty pozwalające ustalić rzeczywisty stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Dokumenty te wpłynęły do PFRON w dniu 24 stycznia 2006 r. Pismem z dnia 18 stycznia 2005 r. Skarżąca po raz kolejny zwiększyła nadpłatę do kwoty 136.249,90 zł. Korekta dotyczyła uwzględnienia w deklaracjach jako osobę niepełnosprawną kolejnego pracownika – M. K.. Organ wskazał w tym zakresie, iż przedstawione zaświadczenie o szczególnym schorzeniu M. K. nie zawiera daty wystawienia. Ponadto wątpliwości budzi sama prawidłowość jego wystawienia. Organ uznał, że Skarżąca o niepełnosprawności swoich pracowników dowiedziała się w chwili dostarczenia przez niech orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Nie mogła więc stosować norm zawartych w art. 15 – art. 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) wobec osób niepełnosprawnych nie wiedząc o ich niepełnosprawności. Nie wystarczy tylko zatrudniać osoby niepełnosprawne, aby uwzględniać je w deklaracjach. Należy wobec nich realizować uprawnienia określone w ww. przepisach. Ponadto organ zauważył, że w zebranej dokumentacji strona podała sprzeczne informacje. W jednym z pism poinformowała bowiem, że pracownicy nie okazali jej orzeczeń o stopniu niepełnosprawności w obawie o utratę pracy (ukrywali swój stan zdrowia), w innych pismach wskazała, iż wiedziała o niepełnosprawności swoich pracowników przed dostarczeniem orzeczeń i stosowała wobec nich normy zawarte w art. 15 – art. 20 ustawy o rehabilitacji. Z oświadczeń pracowników wynika natomiast, że byli traktowani jako osoby niepełnosprawne od momentu przedłożenia Skarżącej orzeczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji wydanie decyzji opartej na wadliwej podstawie prawnej; niewskazanie przepisu prawa materialnego uzasadniającego przedstawione przez organ stanowisko dotyczące czasu, od którego należy w składanych deklaracjach uwzględniać osoby niepełnosprawne, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej; dokonanie niewłaściwej interpretacji innych przytoczonych przepisów ustawy o rehabilitacji, które nie mają zastosowania w istniejącym stanie faktycznym sprawy oraz niewłaściwe podanie wysokości nadpłaty. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zarządu PFRON. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] września 2007 r. W uzasadnieniu wskazał, że wliczenie przez pracodawcę do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych poszczególnych pracowników jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy przedstawią mu oni stosowny dokument potwierdzający niepełnosprawność. Przedstawienie takiego dokumentu jest konieczne do powzięcia przez pracodawcę wiadomości o tym, że zatrudnia pracownika niepełnosprawnego. To natomiast rodzi po stronie pracodawcy obowiązek realizacji szczególnych uprawnień pracowniczych określonych w art. 15 – art. 20 ustawy o rehabilitacji, która to realizacja skutkuje powstaniem podwyższonych kosztów zatrudnienia osoby niepełnosprawnej. Wpłaty na PFRON, o których mowa w art. 21 ustawy o rehabilitacji stanowią alternatywę wobec osiągania wymaganego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Wysokość tych wpłat pozostaje jednak w bezpośrednim związku z liczbą osób zatrudnionych przez pracodawcę, która wpływa na obniżenie kwoty tych wpłat. Datą rozpoczęcia wliczania osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia powinien być natomiast – zgodnie z odpowiednim zastosowaniem art. 15 ust. 4 ustawy o rehabilitacji – dzień następujący po dniu dostarczenia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności. W niniejszej sprawie – co wynika z materiału dowodowego – jako daty od których pracodawca może uwzględniać osoby z orzeczoną niepełnosprawnością należy uznać daty dostarczenia orzeczeń przez pracowników Skarżącej. Uwzględniając powyższe nie można przyjmować, iż datą od której należy przyznać ulgę pracodawcy w związku z zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej jest dzień zatrudnienia takiej osoby pomimo braku wiedzy pracodawcy o tym fakcie i tym samym nie spełnianiu przez niego obowiązków jakie nakłada ustawa o rehabilitacji. Taki sposób myślenia dawałby pracodawcy możliwość dokonywania korekt wyłącznie na korzyść pracodawcy przy jednoczesnym pokrzywdzeniu pracowników niepełnosprawnych. Zmniejszenie bowiem należności z tytułu wpłat na PFRON przysługujących pracodawcy z samego faktu zatrudnienia osoby niepełnosprawnej możliwe jest przy równoczesnym wypełnianiu obowiązków wynikających z ustawy o rehabilitacji. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła jej: - nieprawidłową odmowę dokonania korekt deklaracji w oparciu o wadliwie przyjęte stanowisko, iż zatrudnianie osób niepełnoprawnych w myśl ustawy o rehabilitacji ma miejsce od dostarczenia orzeczenia, a nie od faktycznego wydania orzeczenia i ustalenia statusu pracownika jako osoby niepełnosprawnej, - naruszenie art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 4 ustawy o rehabilitacji i uznanie, iż przepis ten ma zastosowanie szersze niż to, które w nim określono i nie może służyć nawet pomocniczo do określenia statusu pracownika jako osoby niepełnosprawnej, w efekcie niewskazanie przepisu prawa materialnego uzasadniającego przedstawione przez organ stanowisko dotyczące czasu, od którego należy w składanych deklaracjach uwzględniać osoby niepełnosprawne, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej, - niewłaściwe podanie kwoty nadpłaty która faktycznie wynosi 136.249,90 zł a nie jak podano w decyzji 90.017,20 zł. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonej decyzji, aczkolwiek Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia Sądowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd stwierdził, iż nadesłane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej akta administracyjne sprawy nie pozwalały na kompleksową ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Akta te nie zawierały bowiem szeregu dokumentów koniecznych do dokonania oceny, czy organy zasadnie odmówiły Skarżącej stwierdzenia nadpłaty we wpłatach na PFRON, włącznie z oceną zasadności powołanej przez organ wysokości tej nadpłaty. Wskazać należy, iż obowiązkiem organu jest przesłanie do Sądu kompletnych akt administracyjnych (art. 54 § 1 p.p.s.a.). Sąd dokonuje oceny zgodności z prawem działalności administracji publicznej na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W celu stworzenia Sądowi możliwości wszechstronnego zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, niezbędne jest przekazanie Sądowi akt sprawy w takiej postaci, jaką dysponowały organy wydające zaskarżone orzeczenie. Brak przekazania akt sprawy uniemożliwia kontrolę legalności zaskarżonego aktu, może również świadczyć o tym, iż odpowiednich dokumentów organy w toku sprawy nie skompletowały. Sąd stwierdza, iż nadesłane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej akta administracyjne zawierały w praktyce jedynie wydane w sprawie decyzje organów administracji oraz wnoszone od tych decyzji przez stronę skarżącą środki odwoławcze. Tymczasem jak wynika z treści wydanych w sprawie decyzji postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w związku ze złożeniem przez Skarżącą korekt deklaracji dotyczących zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W toku postępowania Skarżąca – zgodnie z brzmieniem decyzji I instancji – składała również dodatkowe dokumenty i wyjaśnienia. Zarówno pierwotnie złożonych przez stronę deklaracji, korekt tych deklaracji, jak też składanych przez wnioskodawcę dodatkowych dokumentów brak jest w przesłanych Sądowi aktach sprawy. Bez tych dokumentów nie jest natomiast możliwe ustalenie okoliczności kluczowych dla sprawy tj. m.in. momentu, od którego strona uwzględniała pracowników jako osoby niepełnosprawne, ani też momentu doręczenia przez pracowników orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, iż zarządzeniem z dnia 30 lipca 2008 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej został wezwany do skompletowania akt sprawy o oryginały wszystkich zgromadzonych dokumentów. Oprócz wezwania do nadesłania wyraźnie wskazanych decyzji i odwołań strony Sąd wskazał również, iż organ zobowiązany jest do nadesłania wszystkich innych dokumentów związanych z prowadzonym postępowaniem zarówno sporządzonych przez organy administracji jak też przedłożonych do akt sprawy przez stronę Skarżącą. Wezwania tego organ nie wypełnił w sposób należyty. Jak już bowiem wspomniano przesłane Sądowi akta nie zawierają szeregu kluczowych do rozstrzygnięcia sprawy dokumentów. W związku z brakiem w aktach sprawy dokumentów niezbędnych do oceny prawidłowości rozpatrzenia wniosku Skarżącej o stwierdzenie nadpłaty Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Prezesa Zarządu PFRON zostały wydane bez należytego wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Stanowi to natomiast naruszenie art. 122 oraz art. 187 § 1 O.p., tj. przepisów dotyczących obowiązku organu do przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego. To naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć natomiast istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.s., orzekł jak w sentencji wyroku. O zakresie w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.