III SA/Wa 856/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Asesor WSA Grzegorz Czerwiński, Protokolant Monika Sosna-Parcheta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych skargę oddala. Pismem z dnia 22 września 2005r., sprecyzowanym następnie pismem z dnia 30 września 2005r. T. S. złożył wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, wymienionego w otrzymanych upomnieniach z 12 września 2005r. Wyjaśnił, że od zawieszenia działalności gospodarczej jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnych dochodów. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999r. do sierpnia 2001r. w łącznej kwocie 32.593,10zł (wraz z odsetkami). Z ustaleń organu wynika, że T. S. oraz jego małżonka R. S. nie pracują, zarejestrowani są w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. Ośrodek pomocy Społecznej przyznał zasiłek rodzinny na troje dzieci w wysokości 139 zł oraz dodatek z tytułu wielodzietności w wysokości 50 zł. Wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej rodziny. Dane te wynikają z kwestionariusza o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 2 listopada 2005r. oraz dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. Zakład przytoczył przepisy regulujące umarzanie należności z tytułu składek tj. art. 28 u.s.u.s. oraz wyżej wymienionego rozporządzenia, określającego zasady umarzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego. Jego zdaniem ciężar udowodnienia wymienionych w nich okoliczności spoczywa na zobowiązanym. Zakład podkreślił, że decyzje w tym przedmiocie są decyzjami uznaniowymi, o czym przesądza sformułowanie art. 28 u.s.u.s. i użycie w nim zwrotu, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład. W ocenie Zakładu przesłanki umorzenia należności nie zostały spełnione, ponieważ brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, tj. przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 u.s.u.s., a Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a tejże ustawy. Organ doszedł do przekonania, że trudności finansowe wnioskodawcy nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się, a w związku z możliwością osiągania dochodu przez współmałżonkę, która czyni starania mające na celu rozpoczęcie działalności gospodarczej, istnieje szansa na uzyskiwanie dochodów, a w perspektywie poprawę sytuacji materialnej i stopniową spłatę zadłużenia. Zakład wyjaśnił również, że spłacając zadłużenie Skarżący uniknie negatywnego skutku przewidzianego w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty nie uwzględnia się okresu, za który składki nie zostały opłacone. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że nie uwzględniono jego sytuacji życiowej oraz dowodów dołączonych do sprawy i wniosku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek. Prezes Zakładu wyjaśnił, że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek. Opisał sytuację finansową Skarżącego i jego żony. Żona wnioskodawcy od dnia 12 grudnia 2005r. zgłosiła obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu rozpoczętej pozarolniczej działalności gospodarczej. Małżonkowie są właścicielami nieruchomości położonej w N. dla której prowadzona jest księga wieczysta. Nieruchomość ta stanowi zabezpieczenie istniejącego długu wnioskodawcy. Prezes Zakładu podkreślił, że nie neguje, iż sytuacja Skarżącego jest trudna, niemniej jego kłopoty finansowe mogą mieć charakter przejściowy i w przyszłości jego sytuacja finansowa może ulec poprawie. Małżonka wnioskodawcy rozpoczęła działalność gospodarczą przyczyniając się do zaspokajania uzasadnionych potrzeb rodziny i są szanse, że w przyszłości dochód ten może się zwiększyć. Przyznał, iż jednorazowa spłata należności w obecnej sytuacji może przekraczać możliwości płatnicze Skarżącego, dostrzegł jednakże szansę na stopniową spłatę zadłużenia w dostosowanym do tych możliwości systemie ratalnym (art. 29 ust. 2 u.s.u.s.). Na decyzję powyższą Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji Zakładu. Ponownie podniósł, że nie uwzględniono jego szczególnej trudnej sytuacji. Podkreślił, iż pozostaje bez środków do życia, ponieważ od początku 2003r. nie mieszka z żoną. Nie może też liczyć na pomoc rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia. Uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, które to pojęcie zdefiniowane zostało w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na wymienione wyżej przesłanki nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może więc, ale nie musi, należności te umorzyć. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. sygn.akt II UZP 6/04; OSNP 2004/16/285). Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Zdaniem Sądu organy orzekające prawidłowo uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Uzasadnionym było zatem odwołanie się organów orzekających do sytuacji materialnej Skarżącego, w szczególności zaś faktu podjęcia przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej i związanej z tym możliwości uzyskiwania stałych dochodów, co wyklucza możliwość uznania należności za całkowicie nieściągalne. Dochody tego rodzaju co do zasady podlegają egzekucji. W ocenie Sądu zasadne jest również stanowisko organów o niewystąpieniu w niniejszej sprawie przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te także zdefiniowane zostały przepisami prawa tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia, który nakłada przy tym na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zasadniczą okolicznością podnoszoną przez Skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze jest jego obecnie bardzo trudna sytuacja materialna. Zarzucił on organom, iż nie uwzględniły one tego przy podejmowaniu decyzji. Zarzut ten nie jest zasadny. Prezes Zakładu nie negował, iż sytuacja Skarżącego nie jest łatwa. Podkreślił jednakże, iż nie oznacza ona automatycznego spełnienia przesłanek umorzenia należności. Sąd pogląd ten podziela. Zdaniem Sądu organy orzekające prawidłowo oceniły stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego, stwierdzając brak wskazanej wyżej przesłanki umorzenia należności. Stanowisko to znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy. Organy szczegółowo ustaliły sytuację materialną rodziny Skarżącego, opierając się na własnych danych oraz dokumentach przedłożonych w tym zakresie przez Skarżącego. W sytuacji, gdy jak ustalono żona Skarżącego podjęła działalność gospodarczą i ma możliwość osiągania stałych dochodów, to dokonanej przez organy oceny nie można uznać za dowolną. Jak to już wskazywano, stwierdzenie braku określonych przepisami przesłanek umorzenia należności obliguje organy do odmowy udzielenia tego rodzaju ulgi. Zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, opierając je na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Oceniły przedstawione przez Skarżącego przyczyny, dla których domagał się on umorzenia należności z tytułu składek. Wskazały również powody, dla których uznały, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki ich umorzenia. Prezes Zakładu, stosownie do art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego umożliwił Skarżącemu zapoznanie się z tym materiałem i wypowiedzenie się w sprawie przed wydaniem decyzji. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.)