III SA/Wa 867/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia do grudnia 2012r. postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy - Skarżąca – B. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku argumentowano, że Spółka nie ma środków na uiszczenie wpisu w wysokości 100.000 zł. Wszystkie środki finansowe spółki zostały zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Skarżąca podniosła, że w przypadku "odrzucenia" jej wniosku pozbawiona zostanie możliwości złożenia skargi na decyzje wydaną z naruszeniem prawa. Z oświadczeń o majątku i dochodach spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych 2.725,14 zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok według bilansu – 5.849 zł. Spółka nie posiada środków na rachunkach bankowych. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano Skarżącą do: wyjaśnienia, czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą (czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności) jakie są dalsze plany jej funkcjonowania, nadesłania zeznania podatkowego za 2016 r. oraz sprawozdania finansowego za 2015 i 2016 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez udokumentowanie wysokości przychodów uzyskanych przez spółkę od 1 stycznia 2017 r., nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, nadesłania innych dokumentów, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej spółki, w tym prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego (w jakiej wysokości), wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika oraz wskazania, czy z tego samego źródła możliwe jest całkowite lub częściowe partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. Pismem z 28 kwietnia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania żądanych dokumentów. Na podstawie zarządzenia z 12 maja 2017 r. termin ten przedłużono do 19 maja 2017 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie. Postanowieniem z 13 czerwca 2017r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że Skarżąca mimo wezwania nie nadesłała żadnego z dokumentów dotyczących działalności spółki w 2016 i 2017r. W ocenie referendarza brak informacji o aktualnych przychodach, majątku i działalności Spółki, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy Spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. (w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i żadnych wymaganych dokumentów źródłowych, ani oświadczeń nie przedłożyła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, deklaracji VAT-7, bilansu oraz rachunku zysków i strat. Skarżąca nie wyjaśniła również czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności oraz jakie są dalsze plany jej funkcjonowania. Ponadto Skarżąca nie wyjaśniła, czy zarząd / wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części wpisu sądowego. Nie wskazała także źródeł finansowania ustanowionego w spawie pełnomocnika. W ocenie Sądu, prawidłowo starszy referendarz sądowy, w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że brak informacji o aktualnych przychodach, majątku i działalności spółki, uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Oceny tej nie zmienia powoływana w sprzeciwie, okoliczność zabezpieczenia dokumentacji spółki przez prokuraturę. Skarżąca nie podjęła bowiem żadnych starań w celu wykazania sytuacji finansowej w jakiej się znajduje. Ani na wezwanie referendarza, ani przy wniesieniu sprzeciwu nie udzieliła odpowiedzi na żadne pytanie dotyczące sytuacji majątkowej Spółki. Jeżeli nawet dokumenty zostały zabezpieczone przez prokuraturę, to Skarżąca mogła przedstawić ich kserokopię lub wydruki np. z rachunku bankowego. Natomiast z całą pewnością nic nie stało na przeszkodzie udzieleniu odpowiedzi na pytanie np. wskazania źródła finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika lub wyjaśnienia czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby sąd (referendarz sądowy) miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Zatem wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 12 kwietnia 2017 r., - prawidłowo starszy referendarz sądowy uznał, że niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Z uwagi na powyższe na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.