III SA/Wa 874/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Anna Barska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017 r. oddala skargę Prezydent [...] ("Prezydent"), decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] ustalił R. T. i Skarżącemu M. R. (dalej także jako "Strona") wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2017 za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Do opodatkowania przyjęto budynki mieszkalne o pow. 80 m² i grunty pozostałe o pow. 738 m² Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ("SKO"), decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prezydent został zobowiązany do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, doręczenia oraz zastosowania art. 200 § 1 O.p. Nadto powinien ustalić, komu w dniu 1 stycznia 2017 r. przysługiwało prawo własności przedmiotowej nieruchomości i prowadzić postępowanie w stosunku do osób, które mają tytuł prawny do nieruchomości. Prezydent decyzją z [...] listopada 2017 r. Nr [...] [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o ustalenie R. T. oraz Skarżącemu zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości na 2017 r. za nieruchomość przy ul. [...] w W. Skarżący w odwołaniu z [...] listopada 2017 r. i w uzupełnieniu z [...] grudnia 2017 r. odwołania od decyzji Prezydenta [...] listopada 2017 r. zarzucił naruszenie: 1. zasady pogłębiania zaufania (art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168, dalej jako "k.p.a."); 2. zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego opisanej w księdze wieczystej KW [...] nieruchomości oraz załatwienia sprawy, mając na względzie lekceważenie interesu społecznego, a także interesu Skarżącego (art. 7 k.p.a.). SKO, zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2018 r. Nr [...], na podstawie art. 220 § 2 w zw. z art. 13 § 1 pkt 3, art. 208 § 1 i art. 233 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, dalej "O.p.") uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. SKO zaznaczyło, że w sprawie toczy się postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności ww. nieruchomości między R. T. a Skarżącym. Wydanych zostało szereg rozstrzygnięć: postanowienie Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział [...] z [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...], Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział [...] Odwoławczy z [...] czerwca 2015 r. [...], Sądu Najwyższego z 18 listopada 2016 r. I [...], Sądu Rejonowego [...] w W. z [...] grudnia 2013 r., Sąd Okręgowego w W. [...] Wydział [...] Odwoławczy z [...] sierpnia 2017 r. [...]. SKO powołało się na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716 z póżn. zm., dalej jako "u.p.o.l.") i uznało, że w sprawie nie wystąpiły przyczyny, zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe, które powodowałby uznanie postępowania za bezprzedmiotowe. W szczególności, w sprawie występuje osoba fizyczna, która jest podatnikiem zobowiązania podatkowego na 2017 r., jednakże organ podatkowy I instancji powinien ustalić komu przysługuje tytuł prawny do ww. nieruchomości i tym samym na kim spoczywa obowiązek podatkowy. Kwestia ta powinna być ustalona na podstawie prawomocnego wyroku Sądu, natomiast w aktach brak jest informacji, czy w niniejszej sprawie postępowanie w zakresie zniesienia współwłasności zostało zakończone. Pismo Zastępcy Burmistrza Dzielnicy M. nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym zakończenie postępowania cywilnego. W przypadku gdy postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności nie zostało zakończone prawomocnym postanowieniem, Prezydent powinien wszcząć postępowanie podatkowe w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2017 r. za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] w stosunku do R. T. oraz Skarżącego M. R. i – ewentualnie - rozważyć kwestię zawieszenia postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Strona, w skardze z 26 lutego 2018 r. na decyzje SKO z [...] stycznia 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z [...] listopada 2017 r. zakwestionowała je w całości i wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji SKO. Zdaniem Skarżącego, organy podatkowe nie wiedziały co rozpatrywały i dlatego nie ustaliły, kto wystąpił z żądaniem wszczęcia postępowania. W szczególności, w postępowaniu brała udział "nie strona, gdyż organ nie umiał lub nie chciał ustalić kto legitymował się strony przymiotem". Jego zdaniem, współwłasność R. T. w 4/48 części i Skarżącego 44/48 części istniała od daty ujawnienia czystym wpisem Skarżącego jako właściciela zabudowanej nieruchomości w księdze wieczystej. Nie uwzględniono skutku prawnego ujawnienia datowanej 20 września 2016 r. (prawomocnej od 5 października 2010 r.) decyzji nr [...]. Nadto w postępowaniu nie ustalono, czy postępowanie dotyczyło nieruchomości stanowiącej budynek mieszkalny o pow. 80 m² "wiązanej z korzystaniem z "gruntu pozostałego" o pow. 738 m² – to jest nieruchomości budynkowej [...]. Skarżący wniósł o "umorzenie postępowania w sprawie ustalenia od R. T. wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 r. za nieruchomość budynkową przy ul [...] (...)" SKO, odpowiadając na skargę, wniosło o oddalenie skargi. Skarżący, pismem z 2 maja 2018 r. podtrzymał skargę i wniósł o wyznaczenie terminu jej rozpoznania powołując się na przeżycia związane z sprowadzeniem z K. zwłok partnerki oraz na swój (zły) stan zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skargę należało oddalić. 2. Przedmiotem postępowania przed SKO była trafność rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia R. T. i Skarżącemu wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2017 r. za nieruchomość położoną przy ul [...] w W. Przedmiot postępowania określa możliwy zakres badania sprawy i determinuje rodzaj informacji niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia. 3. Sąd podziela (częściowo) zastrzeżenia Skarżącego wyrażone w skardze, co do pracy organu pierwszej instancji w zakresie kompletności zbadania sprawy, w szczególności w zakresie poprawności określenia kto i w jakim zakresie był Stroną w postępowaniu o podatek od nieruchomości. Nie występują jednak wymienione enumeratywnie w art. 247 § 1 O.p. przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. 4. Zrozumienie znajduje u Sądu oczekiwanie (i żądanie) Skarżącego zawarte w skardze, tj. "umorzenie postępowania w sprawie ustalenia od R. T. wysokości zobowiązania podatkowego za 2017 r. za nieruchomość budynkową w W. przy ul [...] (...)". Okoliczność ta musi jednak zostać zbadana we właściwym trybie, przy zachowaniu gwarancji procesowych strony. 5. Z tych powodów Sąd zwraca uwagę jednak, że z treści decyzji SKO wynika, że organ ten, podobnie jak Skarżący, dostrzegł braki w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji Prezydenta i zawarł stosowne zalecenia w zaskarżonej decyzji na s. 3 do s 4. Ze wszech miar należy uznać za słuszne wskazania SKO, z których wynika, że brak w aktach podatkowych informacji, czy w niniejszej sprawie postępowanie w zakresie zniesienia współwłasności zostało zakończone, nie daje podstawy do ustalenia stron niniejszego postępowania podatkowego. Przy czym pismo Zastępcy Burmistrza Dzielnicy M. nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym zakończenie postępowania cywilnego. Należy zatem ustalić, a są to zasadnicze i podstawowe elementy postępowania dowodowego, czy "(...) Sąd Okręgowy wydał postanowienie po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy, czy został wniesiony od niego środek zaskarżenia oraz na podstawie prawomocnego wyroku Sądu określić strony postępowania i ustalić w stosunku do nich zobowiązanie podatkowe za 2017 rok. W przypadku gdy postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności nie zostało zakończone prawomocnym postanowieniem, organ podatkowy I instancji winien wszcząć postępowanie podatkowe w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2017 rok za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] w stosunku do R. T. oraz M. R. i w toku postępowania rozważyć kwestię zawieszenia postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p., a po otrzymaniu prawomocnego postanowienia Sądu, ustalić kto jest podatnikiem podatku za 2017 rok i w zależności od sentencji postanowienia ustalić zobowiązanie podatkowe w danym roku podatkowym w stosunku do osoby fizycznej, której przyznano prawo własności nieruchomości, jak też umorzyć postępowanie podatkowe w stosunku do osoby fizycznej, która utraciła tytuł prawny do nieruchomości". 6. Trafnie zatem odnotowuje SKO w odpowiedzi na skargę, że wszystkie z podniesionych zarzutów były przedmiotem analizy SKO, zaś wnioski Kolegium pozostają aktualne. W szczególności, przy obecnie istniejącym materiale dowodowym – do którego także SKO zgłosiło zastrzeżenia, a nie było uprawnione, z uwagi na zakres braków i realizacje zasady dwuinstancyjności postępowania, do uzupełniania materiału dowodowego- nie wystąpiły przyczyny, zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe, które nakładałyby konieczność uznania postępowania za bezprzedmiotowe i dlatego niemożliwe było orzeczenie tak, jak wnosi Strona w skardze. Zarazem ustalenie, komu przysługuje tytuł prawny do ww. nieruchomości i tym samym na kim spoczywa obowiązek podatkowy nosi znamiona konieczności rozstrzygnięcia o istocie sprawy, tj. wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części i wyczerpuje przesłanki zastosowania art. 233 § 2 O.p. 7. Zdaniem Sądu, niemożliwe jest prawidłowe określenie zobowiązania w podatku od nieruchomości, bez precyzyjnego określenia, komu przysługuje (i jaki) tytuł prawny do nieruchomości oraz – w niniejszej sprawie – bez jednoznacznego ustalenia, jak zakończyło się postępowanie w zakresie zniesienia współwłasności. Trafnie zaakcentowało SKO, że pismo Zastępcy Burmistrza Dzielnicy M. nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym zakończenie postępowania cywilnego, ponieważ organy podatkowe powinny orzekać na podstawie "dokumentów źródłowych", takich jak orzeczenia sądów, a nie na podstawie "metanarracji" innych podmiotów. Organ podatkowy jest zobowiązany do pracy z uwzględnieniem materiałów źródłowych. 8. Oznacza to, że organ podatkowy I instancji powinien ustalić, czy Sąd Okręgowy wydał postanowienie po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy, czy został wniesiony od niego środek zaskarżenia oraz na podstawie prawomocnego wyroku Sądu określić strony postępowania i ustalić w stosunku do nich zobowiązanie podatkowe za 2017 r. W aktach sprawy powinny zostać zawarte prawomocne rozstrzygnięcia Sądów, regulujące te zagadnienia: tak, by postępowanie podatkowe wypełniało wymogi przewidziane w art. 122 O.p. oraz art. 187 O.p.: tak jak zasygnalizowało SKO. 9. W ocenie Sądu, ze sformułowanej w art. 122 O.p. zasady prawdy obiektywnej wynika, iż obowiązkiem organu podatkowego jest ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym, a jeśli okaże się to niemożliwe - ustaleń zbliżonych do stanu rzeczywistego. Dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy organy podatkowe powinny w pierwszej kolejności ustalić jakie fakty są istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego mogących mieć w sprawie zastosowanie. W dalszej kolejności rzeczą organów jest rozważenie, jakie dowody będą pomocne w ustaleniu wspomnianych faktów. Kolejny etap, to przeprowadzenie tych dowodów z urzędu oraz innych dowodów wnioskowanych przez stronę (por. wyrok z 7 czerwca 2018 r., II FSK 1602/16, CBOSA). 10. Sąd wskazuje, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można orzec, jak żąda Strona, że "R. T. nie ma przymiotu strony". W tym aspekcie konieczne jest przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji. Zarazem argumenty Strony o nieprawidłowości pracy Prezydenta mają przymiot wiarygodności, dlatego materiał dowodowy powinien zostać uzupełniony. 11. W tym aspekcie słuszna jest ocena SKO, że z materiałów sprawy wynika, że decyzja I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zarazem wydana na podstawie art. 233 § 2 O.p. decyzja kasacyjna, będąc rozstrzygnięciem procesowym nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, ponieważ okoliczności pomocne w jego ustaleniu nie zostały (jeszcze) stwierdzone w przewidzianym do tego trybie, przez organ pierwszej instancji. 12. Zdaniem Sądu, SKO, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, uwzględniło również realizację postulatu ochrony i gwarancji praw strony. W szczególności, art. 233 § 2 O.p. pozostaje w ścisłym związku z obowiązkami organu odwoławczego wynikającymi z Ordynacji podatkowej. Stanowi on realizację wyrażonej w art. 127 O.p. zasady dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą istota tego postępowania polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, a nie tylko na kontroli orzeczenia organu pierwszej instancji. Dwuinstancyjność postępowania jest zasadą konstytucyjną, związaną z zasadą państwa prawnego. Na gruncie postępowania podatkowego oznacza ona możliwość merytorycznego badania tej samej sprawy podatkowej przez dwa organy. Rozstrzygnięta sprawa, o ile strona zdecyduje się wnieść odwołanie, jest badana przez organ odwoławczy. W szczególności, badaniu jest poddany sposób pozyskania materiału dowodowego i jego zupełność. 13. Z tych powodów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz 1302), orzekł, jak w sentencji.